مجله ارگونومی

طراحی مدل ساختاری تعامل شناختی انسان و فناوری‌های اطلاعاتی نوین در ارتقای چابکی دیجیتال سازمان با رویکرد مهندسی عوامل انسانی

نبی امیدی

زمینه و هدف: چابکی دیجیتال به عنوان یکی از مهم ترین قابلیت های سازمان های امروزی، نیازمند تعامل اثربخش میان انسان و فناوری های نوین است. با وجود سرمایه گذاری گسترده سازمان ها در فناوری های اطلاعاتی پیشرفته، توجه ناکافی به ابعاد شناختی و عوامل انسانی می تواند اثربخشی برنامه های تحول دیجیتال را محدود سازد. پژوهش حاضر با هدف طراحی مدل ساختاری تعامل شناختی انسان و فناوری های اطلاعاتی نوین در ارتقای چابکی دیجیتال سازمان با رویکرد مهندسی عوامل انسانی انجام شد.
روش کار: این پژوهش با رویکرد آمیخته و بر اساس طرح اکتشافی متوالی انجام شد. در بخش کیفی، 16 نفر از خبرگان حوزه های مهندسی عوامل انسانی، علوم شناختی، فناوری اطلاعات و تحول دیجیتال به روش هدفمند مورد مصاحبه قرار گرفتند و داده ها با روش تحلیل مضمون تحلیل شد. در بخش کمی، مدل حاصل از مرحله کیفی با استفاده از پرسشنامه محقق ساخته در میان 378 نفر از کارکنان و مدیران شرکت دیجی کالا مورد آزمون قرار گرفت. تحلیل داده ها از طریق مدل سازی معادلات ساختاری و نرم افزار LISREL انجام شد.
یافته ها: نتایج بخش کیفی به شناسایی 5 مضمون اصلی و 26 مضمون فرعی منجر شد. نتایج بخش کمی نشان داد که مدل از برازش مطلوبی برخوردار است ( χ²/df=2.36، GFI=0.92، CFI=0.95، RMSEA=0.060 و (SRMR=0.055. همچنین تمامی ابعاد مدل تأثیر مثبت و معناداری بر چابکی دیجیتال سازمان داشتند. در این میان، زیرساخت ها و بسترهای سازمانی با ضریب مسیر 0.46 بیشترین تأثیر را نشان داد.
نتیجه گیری: یافته ها نشان داد که چابکی دیجیتال حاصل هم افزایی میان قابلیت های شناختی کاربران، فناوری های اطلاعاتی نوین، عوامل انسانی و زیرساخت های سازمانی است.

ارائه مدل ساختاری بهزیستی روان‌شناختی کارکنان بر اساس مؤلفه‌های استرس شغلی؛ شخصیت و سرمایه روان‌شناختی

مریم خسروی زاد

زمینه و هدف: محیط های بیمارستانی به دلیل ماهیت خدمات، از جمله پرتنش ترین محیط های کاری محسوب می شوند که سلامت روان کارکنان را با چالش جدی مواجه می کنند. این پژوهش با هدف طراحی و آزمون مدل ساختاری بهزیستی روان شناختی در میان کارکنان کادر درمان و اداری بیمارستان میلاد تهران انجام شد. با توجه به تمرکز مطالعه بر یک مرکز درمانی تخصصی، نتایج بیشتر در سطح محیط های بیمارستانی مشابه قابل تعمیم است و باید در تعمیم آن به سایر بخش های نظام سلامت با احتیاط عمل شود.
روش کار: این مطالعه با رویکرد ترکیبی (اکتشافی متوالی) انجام گرفت. در فاز کیفی، با استفاده از پدیدارشناسی تفسیری و ۱۶ مصاحبه عمیق با خبرگان، هدف اصلی نه شناسایی متغیرهای جدید، بلکه بومی سازی ابعاد و استخراج شاخص های زمینه مند مرتبط با بهزیستی روان شناختی در بافت بیمارستان میلاد تهران بود. داده ها با تحلیل مضمون (MAXQDA 2020) تحلیل شدند. در فاز کمی، بر اساس یافته های کیفی، پرسشنامه ای 30 گویه ای تدوین و میان ۳۰۰ نفر از کارکنان بیمارستان توزیع شد. تحلیل داده ها و برازش مدل نهایی با استفاده از مدل سازی معادلات ساختاری (CB-SEM) در نرم افزار LISREL 8.8 انجام شد.
یافته ها: در فاز کیفی، ۳ مضمون اصلی (ویژگی های شخصیتی، سرمایه روان شناختی و استرس شغلی) و ۳۰ مضمون فرعی استخراج گردید. نتایج آزمون مدل کمّی نشان داد که مدل مفهومی از برازش مطلوبی برخوردار است (χ²/df = 2.36, CFI = 0.93, RMSEA = 0.063). یافته ها مؤید آن بود که سرمایه روان شناختی (β = 0.48) و ویژگی های شخصیتی (β = 0.41) تأثیر مثبت و معنادار، و استرس شغلی (β = -0.33) تأثیر منفی و معناداری بر بهزیستی روان شناختی دارند (p < 0.001). در این میان، «سرمایه روان شناختی» به عنوان قوی ترین پیش بین مثبت بهزیستی شناسایی شد.
نتیجه گیری: نتایج این پژوهش بر ضرورت حرکت از رویکردهای صرفاً مبتنی بر کارایی و کنترل عملکرد (مدیریت ابزارمحور) به سمت رویکردهای انسان محور در مدیریت منابع انسانی سلامت تأکید دارد؛ رویکردی که در آن سلامت روان، تجربه زیسته کارکنان و سرمایه روان شناختی آنان به عنوان مؤلفه های کلیدی در تصمیم گیری های سازمانی و طراحی مداخلات محیط کار مورد توجه قرار می گیرد. در این چارچوب، تقویت سرمایه روان شناختی می تواند به عنوان یک منبع تعدیل کننده، اثرات منفی استرس های شغلی را کاهش داده و به پایداری بهزیستی روان شناختی در محیط های بیمارستانی کمک کند

بررسی مشخصات روان سنجی پرسشنامه اضطراب شغلی در بین نیروی کار ایرانی

سید ابوالفضل ذاکریان

زمینه و هدف: اضطراب شغلی از چالش های مهم روان شناختی در محیط های کاری است که بر عملکرد، رضایت شغلی و سلامت روان کارکنان تأثیرگذار است. هدف این مطالعه، تعیین ویژگی های روان سنجی نسخه فارسی پرسشنامه اضطراب شغلی در میان کارکنان ایرانی بود.
روش کار: این مطالعه مقطعی با هدف اعتبارسنجی انجام شد. نسخه فارسی پرسشنامه با استفاده از فرایند ترجمه و بازترجمه استاندارد تهیه و داده ها از طریق نمونه گیری در دسترس به صورت آنلاین جمع آوری شد. پایایی درونی با استفاده از آلفای کرونباخ، روایی سازه با تحلیل های عاملی اکتشافی و تأییدی، و روایی همگرا با شاخص های میانگین واریانس استخراج شده (AVE) و پایایی ترکیبی (CR) بررسی شد. روایی ملاک از طریق بررسی همبستگی اضطراب شغلی با متغیرهای دموگرافیک، اضطراب عمومی و شاخص های شغلی ارزیابی گردید.
یافته ها: ضریب آلفای کرونباخ برابر با 0/95 به دست آمد که نشان دهنده پایایی بسیار مطلوب بود. مقدار KMO برابر 0/941 و آزمون بارتلت معنادار بود که کفایت داده ها برای تحلیل عاملی را تأیید کرد. بارهای عاملی سؤالات در تحلیل عاملی تأییدی در محدوده ۶۸۸0/ تا 0/878 قرار داشتند. میانگین واریانس استخراج شده برابر 0/66 و پایایی ترکیبی برابر 0/951 بود. اضطراب شغلی با اضطراب عمومی همبستگی مثبت و معنادار داشت ۶۹۳/۰ r = و با متغیرهایی مانند رضایت شغلی، حمایت همکاران و حمایت سرپرست همبستگی منفی نشان داد.
نتیجه گیری: نسخه فارسی پرسشنامه اضطراب شغلی از ویژگی های روان سنجی بسیار مطلوبی برخوردار است. این ابزار، روایی و پایایی لازم را برای سنجش اضطراب شغلی در جمعیت کارکنان ایرانی داراست و به پژوهشگران و متخصصان سلامت شغلی جهت، غربالگری شناسایی ابعاد اضطراب و تدوین مداخلات پیشگیرانه پیشنهاد می شود.

طراحی و مدلسازی کفش برای بیماران مبتلا به عارضه افتادگی پنجه پا، با استفاده از تجزیه و تحلیل آماری و ارگونومی

محمدرضا زمانی

زمینه و هدف: افتادگی پا ناشی از اختلالات سیستم عصبی و ... است که می تواند الگوی راه رفتن را مختل کند. استفاده از تجهیزات توانبخشی مناسب نقش مهمی در بهبود عملکرد حرکتی این بیماران دارد .هدف این پژوهش، ارائه مبانی طراحی یک کفش توانبخشی است برای بهبود برخی شاخص های بیومکانیکی شامل زاویه پنجه، گشتاور عضلانی و طول گام در بیماران مبتلا به افتادگی پا بود. یافته های این پژوهش با هدف دست یابی به مبانی طراحی است و در مرحله بعد باید با افزایش تعداد نمونه ها وارد مرحله طراحی برای تولید شود.

روش کار: این پژوهش یک مطالعه موردی مبتنی بر شبیه سازی بیومکانیکی بود. متغیرهای مورد ارزیابی شامل زاویه پنجه پا، گشتاور عضله تیبیالیس قدامی و طول گام بودند. این متغیرها با استفاده از مدل سازی اسکلتی عضلانی در نرم افزار OpenSim و تحلیل اجزای محدود در محیط ABAQUS استخراج شدند. داده ها در چهار وضعیت شبیه سازی (کفش طراحی شده، ارتز مرجع، بیمار و فرد سالم) مقایسه شدند. تحلیل داده ها به صورت توصیفی و بر اساس بررسی و مقایسه روند تغییرات شاخص های بیومکانیکی انجام شد.

یافته ها: نتایج نشان داد استفاده از کفش طراحی شده موجب بهبود حدود 80 درصدی زاویه پنجه پا در فاز نوسان شد. همچنین گشتاور عضله تیبیالیس قدامی حدود 85 درصد افزایش یافت و طول گام نسبت به وضعیت بیمار بهبود نشان داد. این تغییرات بیانگر بهبود نسبی شاخص های بیومکانیکی مرتبط با راه رفتن است.

نتیجه گیری: این پژوهش، سه شاخص کلیدی بیومکانیکی شامل طول گام، گشتاور عضله تیبیالیس قدامی و زاویه پنجه پا را بهبود داد. همچنین نتایج شبیه سازی موردی و نتایج آماری توصیفی نشان داد؛ مدل پیشنهادی حرکت سیستماتیک و بهم تنیده مچ و پنجه پای بیماران افتادگی پنجه پا را به خوبی تحت کنترل درآورد.

پیش‌بینی سرزندگی شغلی معلمان بر اساس متغیرهای تناسب فرد-شغل، تناسب فرد-سازمان، حجم کاری و درگیری شغلی (مورد مطالعه: معلمان شهرستان اردکان)

حمید رحیمی

هدف: سرزندگی شغلی از کلیدی ترین مولفه های روان شناختی در محیط کار است که تحت تأثیر عوامل متعددی قرار دارد. پژوهش حاضر با هدف پیش بینی سرزندگی شغلی معلمان بر اساس متغیرهای تناسب فرد-شغل، تناسب فرد-سازمان، حجم کاری و درگیری شغلی انجام شده است.

روش کار: این تحقیق از نظر ماهیت، کمی و از نظر هدف، کاربردی است. جامعه آماری پژوهش حاضر را معلمان مدارس شهرستان اردکان تشکیل داده اند که ۲۶۳ نفر به روش نمونه گیری در دسترس انتخاب شدند. ابزار جمع آوری داده ها شامل پرسشنامه های استاندارد درگیری شغلی، سرزندگی شغلی، تناسب فرد- شغل، تناسب فرد-سازمان و حجم کاری بود. از طریق ضریب آلفای کرونباخ، پایایی پرسشنامه تناسب فرد-سازمان 72/0، تناسب فرد-شغل 80/0، حجم کاری 75/0، درگیری شغلی 795/0 و سرزندگی شغلی 84/0 بدست آمد. تحلیل داده ها با استفاده از نرم افزارهای SPSS و Smart Pls انجام گرفت.

یافته ها: یافته ها نشان داد که هر چهار متغیر حجم کاری، تناسب فرد-شغل، تناسب فرد-سازمان و درگیری شغلی تأثیر معناداری بر سرزندگی شغلی دارند؛ اما طبق یافته ها، درگیری شغلی با (574/0=β)، قوی ترین پیش بین مثبت و حجم کاری با (098/0-=β)، اصلی ترین عامل کاهنده سرزندگی شغلی در جامعه مورد مطالعه است.

نتیجه گیری: توجه به تناسب فرد با شغل و تناسب فرد با سازمان، تقویت درگیری شغلی و کاهش بار کاری معلمان می تواند به عنوان استراتژی های کلیدی برای بهبود انگیزه و نشاط در نظام آموزشی مورد استفاده قرار گیرد، همچنین نتایج این پژوهش می تواند راهنمای مدیران آموزش و پرورش در جهت بهبود جو کاری و ارتقای توانمندی های روانی معلمان باشد.

ارتباط بین کیفیت زندگی واختلالات اسکلتی-عضلانی در دندانپزشکان شهر اردبیل

محسن پورصادقیان

زمینه: دندانپزشکی به عنوان حرفه ای با ماهیت ایستا، حرکات تکراری و استرس شغلی، از مشاغل پرخطر برای بروز اختلالات اسکلتی-عضلانی و کاهش کیفیت زندگی است. هدف این پژوهش، بررسی ارتباط اختلالات اسکلتی-عضلانی با کیفیت زندگی در دندانپزشکان بود.
مواد و روش ها: این مطالعه توصیفی – تحلیلی از نوع مقطعی درسال 1404 در بین 150 نفر از دندان پزشکان شاغل در شهر اردبیل انجام شد. نمونه ها به روش در دسترس انتخاب شدند. داده ها با استفاده از پرسشنامه های استاندارد شامل پرسشنامه اطلاعات دموگرافیک، پرسشنامه نوردیک برای اختلالات اسکلتی–عضلانی و پرسشنامه کیفیت زندگی سازمان جهانی بهداشت گردآوری شد. تجزیه و تحلیل داده ها با نرم افزار SPSS 26 و آزمون کای دو صورت گرفت.
یافته ها: شایع ترین نواحی درگیر ، کمر (7/64%)، گردن (7/60%) بودند. این مشکلات در 7/28% از افراد منجر به کاهش فعالیت شغلی شده بود. کیفیت زندگی در سطح متوسط تا پایین قرار داشت و کمترین امتیاز به حیطه سلامت محیطی (79/56 از 100) اختصاص یافت . نتایج آزمون کای دو نشان داد که در بازه ۱۲ ماه گذشته بین کیفیت زندگی و شکایات اسکلتی–عضلانی در نواحی شانه (003/0=p)، آرنج (001/0=p) و پشت فوقانی(001/0=p) ارتباط معنادار آماری وجود داشت. همچنین در بررسی بازه ۷ روز گذشته نیز بین کیفیت زندگی و شکایات اسکلتی–عضلانی در نواحی شانه (005/0=p)، آرنج (001/0=p )، پشت فوقانی (001/0=p) و کمر (001/0=p) ارتباط معنادار مشاهده شد.
نتیجه گیری: نتایج این مطالعه حاکی از شیوع بالای اختلالات اسکلتی-عضلانی و کیفیت زندگی متوسط در دندانپزشکان اردبیل است. با توجه به ارتباط معنادار مشاهده شده، توجه به سلامت شغلی و شرایط کاری دندانپزشکان ضروری به نظر می رسد.

بررسی ارتباط بین ناراحتی ابزار دستی و ناتوانی‌های اسکلتی ‌‌ـ‌‌ عضلانی در اندام‌های فوقانی هنرمندان اصفهان در سال 1404

ندا مهدوی

زمینه و هدف: هنرمندان صنایع دستی استان اصفهان به دلیل ماهیت شغل خود که همراه با حرکات تکراری و پوسچرهای نامناسب است، در معرض ابتلا به اختلالات اسکلتی-عضلانی اندام های فوقانی قرار دارند. این مطالعه با هدف بررسی تأثیرگذاری ابزار دستی بر ناراحتی اسکلتی-عضلانی اندام فوقانی این هنرمندان انجام شد.
روش کار: در این مطالعه مقطعی، ۱۹۱ هنرمند (۷۰ زن و ۱۲۱ مرد) شاغل در رشته های میناکاری، فیروزه کوبی، نگارگری و قلم زنی به روش نمونه گیری تصادفی انتخاب شدند. داده ها با استفاده از پرسشنامه های دموگرافیک، ناتوانی اندام فوقانی (Quick-Disability of Arm, Shoulder and Hand: Quick-DASH) و راحتی ابزار (Comfort QH) جمع آوری شد. تحلیل های آماری با استفاده از نرم افزار Stata نسخه 17 صورت گرفت و سطح معناداری در تمامی آزمون های مورد بررسی کمتر از 0/05 در نظر گرفته شد.
یافته ها: میانگین و انحراف معیار نمره Quick-DASH به ترتیب 28/89 و 4/91 برآورد شد. ، بالاترین نمره Quick-DASH مربوط به نگارگران با میانگین 30/89 و انحراف معیار 2/91 بود. سابقه کاری عاملی تأثیرگذار بر نمره Quick-DASH (سطح معناداری = 0/003) بود. میانگین نمره پرسشنامه CQH هنرمندان 09/1 با انحراف معیار26/0 بود. فیروزه کوبان و نگارگران با میانگین 1/04 و انحراف معیار 23/0 بیشترین ناراحتی از ابزار را داشتند. همبستگی معنادار بین ناتوانی اندام فوقانی و راحتی ابزار مشاهده نشد.
نتیجه گیری: هنرمندان صنایع دستی اصفهان با وظایف تکراری و ظریف، در معرض ریسک قابل توجه اختلالات اسکلتی –عضلانی هستند. با وجود عدم همبستگی معنادار بین ناتوانی اسکلتی-عضلانی و عدم راحتی ابزاردستی، تحلیل های تک متغیره و چند متغیره بر تأثیر چشمگیر راحتی ابزار دستی بر ناراحتی اسکلتی-عضلانی اندام فوقانی صحه گذاشت.