مجله ارگونومی

رابطه مشارکت و خلاقیت کارکنان واحدهای نظارتی دانشگاه

یداله حمیدی

زمینه و هدف
ارگونومی مشارکتی به عنوان رویکردی سیستماتیک که بر درگیر کردن فعال کارکنان در طراحی و بهبود سیستم های کاری تأکید دارد، می تواند بستری برای تقویت همزمان مشارکت و خلاقیت فراهم آورد. با توجه به اهمیت نقش های حاکمیتی در دانشگاه ها و تاثیر بالقوه مطالعات مدیریتی و ارگونومیک در این حوزه ها، این مطالعه با هدف ارزیابی سطح خلاقیت کارکنان و رابطه آن با مشارکت در دانشگاه انجام شد.
روش کار
این مطالعه مقطعی در واحدهای راهبردی و نظارتی زیرمجموعه ریاست دانشگاه انجام شد. جامعه آماری شامل 63 نفر بود که اطلاعات بصورت سرشماری با استفاده از پرسشنامه های استاندارد «مشارکت بلچر» و «خلاقیت رندسیپ» جمع آوری شد. داده ها با نرم افزار SPSS20 تحلیل و با استفاده از ضریب همبستگی پیرسون و رگرسیون و آنالیز واریانس به مقایسه میانگین و تعیین رابطه ها با سطح معنی داری کمتر از 05/0 پرداخته شد.
یافته ها
میانگین نمره خلاقیت کارکنان 41/180 و نرخ مشارکت 83/113 بود که هر دو بیش از ۷۵ درصد از کل امتیاز را نشان می داد. نتایج رابطه خلاقیت کارکنان و مشارکت آنان را تائید نکرد (206/0= p). خلاقیت و مشارکت با ماهیت کار، ارتباط معنی داری داشت (001/0= p ). همچنین تفاوت معنی داری در خلاقیت بین زنان و مردان مشاهده شد، به طوری که زنان میانگین نمرات خلاقیت بالاتری نسبت به مردان داشتند (05/0p<).
نتیجه گیری
سطح مشارکت و خلاقیت کارکنان به طور قابل توجهی تحت تأثیر ماهیت کار آنان است. همچنین، بهره گیری از حضور زنان در واحدهای نظارتی می تواند خلاقیت را تقویت کند.

مروری روایتی بر نقش ارگونومی سبز و ارگونومی بوم‌‌شناسی در تحقق پسماند صفر نه به پسماند شیمیایی

حجت الله حسینیان

سابقه و هدف: مدیریت نادرست پسماند به عنوان یکی از عوامل اصلی تخریب محیط زیست، نیازمند رویکردهای نوینی مانند پسماند صفر، ارگونومی سبز و ارگونومی بوم شناسی است. این مطالعه با تکیه بر چارچوب استانداردDIN 91436 (Deutsches Institut für Normung91436)، با بررسی نقش رویکرد های نوین در تحقق سیستم های مدیریت پسماند پایدار و کاهش اثرات منفی محیط زیستی می پردازد.

مواد و روش ها: این مطالعه مروری روایتی، از طریق جستجوی سیستماتیک در پایگاه های اطلاعاتی بین المللی (PubMed، Google Scholar Scopus, ،ScienceDirect وWeb of Science) و پایگاه های اطلاعاتی فارسی (SID، Magiran، IranMedex و IranDoc ) برای مقالات منتشر شده از سال ۱۹۹۰ تا ۲۰۲۵ انجام شد. استراتژی جستجو شامل ترکیبی از کلمات کلیدی بود و مقالات بر اساس معیارهای ورود و خروج انتخاب شدند و سپس داده های استخراج شده از طریق تحلیل موضوعی طبقه بندی و شفاف سازی شدند.

یافته ها: براساس مطالعات انجام شده ارگونومی سبز از طریق طراحی پایدار محصولات و فرآیندها برکاهش پسماند در مبدأ و افزایش بازیافت موثر می باشد و با مرحله پیشگیری در چارچوب استاندارد DIN 91436 همسو است. همچنین ارگونومی بوم شناسی با تحلیل تعاملات انسان و محیط زیست، بستری سیستمی برای تحقق پسماند صفر با تأکید بر ابعاد فنی، اجتماعی و زیست محیطی فراهم می کند به طوری که با تلفیق این دو رویکرد در قالب استاندارد مذکور مسیری مؤثر به سوی اقتصاد چرخه ای و مدیریت پایدار پسماند ترسیم می شود.

نتیجه گیری: تحقق پسماند صفر مستلزم یکپارچه سازی سه رکن اصلی ارگونومی سبز، ارگونومی بوم شناسی و چارچوب اجرایی استاندارد DIN 91436 است. این ادغام نه تنها کاهش پسماند و حفظ منابع را به همراه دارد بلکه سلامت انسان و پایداری محیطی را نیز ارتقا می دهد و برای نهادینه کردن این رویکرد، گسترش پژوهش های بین رشته ای، گنجاندن اصول آن در سیاست گذاری ها و سرمایه گذاری بر آموزش و فرهنگ سازی میان تمام ذینفعان ضروری است.

الزامات سیاستی برای ارتقای عملکرد معاونت تحقیقات و فناوری در همه‌گیری‌های آینده

علی رضا سلطانیان

بیماری های نوپدید و بازپدید به دلیل ماهیت ناشناخته و انتشار سریع آن ها، نظام های سلامت را با چالش های زیادی مواجه می کنند و نبود برنامه ریزی ساختارمند پژوهشی، این وضعیت را تشدید می کند. تشکیل گروه های واکنش سریع در زمینه انجام پژوهش و تعیین گروه های و فوکال پوینت های پژوهشی در شهرستان های یک استان مطابق با یک برنامه زمان بندی منسجم، از نکات ضروری در انجام تحقیق در زمان پاندمی چنین بیماری هایی است. مشارکت میان رشته ای و هم افزایی تخصص ها، همراه با سازوکارهای تسهیل گر در تصمیم گیری های پژوهشی، نقش کلیدی در ارتقای حکمرانی پژوهش در بحران ناشی از پاندمی ها ایفا می کند و می تواند آمادگی نظام دانشگاهی را در همه گیری های آینده تقویت کند.

تحلیل نقش توسعه سرمایه اجتماعی در بهبود کیفیت عملکرد پرستاران (مطالعه موردی دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی استان مرکزی)

امیراحسان زاهدی

زمینه و هدف: پرستاران به عنوان بزرگ ترین گروه حرفه ای نظام سلامت به دلیل تماس مداوم با بیماران و سایر اعضای تیم درمان، به طور مستقیم تحت تأثیر شبکه های ارتباطی و تعاملی در محیط های کاری خود قرار دارند. هدف پژوهش بررسی نقش سرمایه اجتماعی در بهبود شاخص های کلیدی عملکرد پرستاران است.
روش کار: پژوهش ازنظر روش شناسی، کمی است. قلمرو زمانی مطالعه، بهار و تابستان 1404 است. جامعه آماری، پرستاران دانشگاه علوم پزشکی استان مرکزی هستند که نمونه ای 180 نفری به روش تصادفی ساده درنظر گرفته شد. برای جمع آوری داده ها از ابزار پرسش نامه استفاده شد. تجزیه وتحلیل داده ها به روش مدل سازی معادلات ساختاری (SEM) با استفاده از نرم افزار Smart PLS 3.0 انجام شد.
یافته ها: ابعاد شناختی، رابطه ای و ساختاری سرمایه اجتماعی تأثیر مثبت و معناداری بر مشارکت و انسجام اجتماعی پرستاران دارند. بعد شناختی با ضریب 541/0 بیشترین تأثیر را بر مشارکت اجتماعی دارد. همچنین مشارکت و انسجام اجتماعی تأثیر مثبت و معناداری بر حفظ و نگهداشت و رضایت پرستاران دارند. مشارکت اجتماعی تأثیر بیشتری بر حفظ و نگهداشت با ضریب 641/0 دارد.
نتیجه گیری: تبیین اهداف مشترک، ارزش های سازمانی، ایجاد فضای مبتنی بر اعتماد، احترام متقابل و حمایت اجتماعی در محیط کار، طراحی ساختارهای ارتباطی رسمی و غیررسمی مانند تیم های کاری بین بخشی، کمیته های مشارکتی و شبکه های حرفه ای پرستاری، می تواند به افزایش مشارکت اجتماعی و انسجام میان پرستاران کمک کرده و درنهایت به افزایش رضایت شغلی و تمایل به ماندگاری در سازمان منجر شود.

تأثیر تمرینات ترکیبی-عملکردی بر سطح کورتیزول و کیفیت زندگی سالمندان دارای ترس از سقوط

معصومه سیف

بیان مسأله: هدف از این مطالعه، ارزیابی تأثیر تمرین ترکیبی- عملکردی بر میزان ترس از سقوط، سطح کورتیزول و کیفیت زندگی در سالمندان دارای ترس از سقوط بود.
روش کار: بدین منظور ۴۰ سالمند دارای ترس از سقوط به طور تصادفی در دو گروه کنترل (۸ مرد/ ۱۲ زن) و گروه تمرینی (۸ مرد/ ۱۲ زن) تقسیم شدند. گروه تمرینی به مدت ۸ هفته به تمرینات ورزشی ترکیبی پرداختند. قبل و ۴۸ ساعت پس از آخرین جلسه تمرینی پرسشنامه کیفیت زندگی لیپاد و پرسشنامه مقیاس کارآمدی افتادن (FES-I) توسط هر دو گروه پاسخ داده شد. همچنین سطح کورتیزول بزاق نیز به روش الایزا مورد ارزیابی قرار گرفت.
یافته ها: ترس از سقوط در گروه تمرینی پس از مداخله کمتر از گروه کنترل بود (0/0001 p<). تمرینات ورزشی ترکیبی به مدت ۸ هفته موجب کاهش ۵۱ درصدی ترس از سقوط در سالمندان گردید (0/0001 p<). میزان کیفیت زندگی در گروه تمرینی پس از مداخله به طور معناداری بیشتر از گروه کنترل بود(0/0001 p<). در این راستا، سطح کورتیزول در گروه تمرینی کمتر از گروه کنترل بود (0/0001 p<)، این در حالی بود که تمرینات ترکیبی موجب کاهش ۱۹/۵ درصدی کورتیزول نسبت به قبل از تمرین شده بود (0/007 p<).
نتیجه گیری: تمرین ترکیبی–عملکردی موجب کاهش ترس از سقوط و بهبود کیفیت زندگی سالمندان دارای ترس از سقوط شد و هم زمان روند کاهشی در سطح کورتیزول ایجاد کرد. بنابراین، این نوع تمرینات می تواند به عنوان راهبردی ایمن و مؤثر در برنامه های توانبخشی سالمندان دارای ترس از سقوط توصیه شود.

ارائه مدل یکپارچه کارایی و عملکرد کارکنان شهرداری بر پایه مدیریت تحول‌گرا و هوشمندسازی شهری

جعفر نصیر ناتری

زمینه و هدف
با گسترش فزاینده هوشمندسازی شهری، چالش های بهره وری کارکنان شهرداری به یک مسئله سازمانی و خدماتی حیاتی تبدیل شده است. این پژوهش با هدف طراحی مدل یکپارچه مدیریت تحول گرا، هوشمندسازی شهری و ارگونومی سازمانی برای ارتقای کارایی و عملکرد کارکنان شهرداری های هوشمند انجام شد.

روش کار
پژوهش با رویکرد ترکیبی انجام شد. در فاز کیفی، با ۱۸ نخبه و کارشناس ارشد مصاحبه عمیق شد و داده ها با تحلیل مضمون شش مرحله ای براون و کلارک (۲۵۶ کد ، ۴۱ مضمون فرعی ، ۴ مضمون اصلی) بررسی گردید. در فاز کمی، مدل مفهومی از طریق پرسشنامه محقق ساخته بر روی ۲۳۸ نفر از کارکنان منطقه ۸ شهرداری تهران (نرخ پاسخ دهی ۹۶.۳۶٪) آزمون شد. تحلیل داده ها با PLS-SEM در نرم افزار Smart PLS 4 و بوت استرپ ۵۰۰۰ زیرنمونه ای صورت گرفت.

یافته ها
تحلیل کیفی منجر به شناسایی ۴ مضمون اصلی شد: مدیریت تحول گرا، هوشمندسازی شهری، ارگونومی سازمانی و کارایی کارکنان. نتایج مدل کمی برازش مطلوب را نشان داد R²=0.78، Q²=0.56، SRMR=0.051، NFI=0.95 .هر سه بعد تأثیر مثبت و معناداری بر کارایی داشتند؛ مدیریت تحول گرا با ضریب مسیر ۰.۴۶ t=8.47، f²=0.42 بیشترین تأثیر را به عنوان قوی ترین پیش بین شناسایی شد.

نتیجه گیری
مدل یکپارچه مدیریت تحول گرا، هوشمندسازی و ارگونومی، چارچوبی کارآمد برای تحلیل و ارتقای کارایی کارکنان شهرداری های هوشمند ارائه می کند؛ به گونه ای که انتظار می رود افزایش کارایی خدماتی، رضایت شهروندی را بهبود بخشد. این نتیجه بر ضرورت گذار از رویکردهای صرفاً فناورانه به نگرشی سیستمی و انسان محور میان رهبری، فناوری و طراحی شغل تأکید دارد.

اثربخشی مداخله آموزشی–ارگونومیک بر عوامل روانی–اجتماعی، اختلالات اسکلتی–عضلانی و بهره‌وری کارکنان اداری شبکه بهداشت: مطالعه‌ای نیمه‌تجربی

لیلا آقائی

زمینه و هدف: کارکنان اداری شبکه های بهداشت هم زمان در معرض عوامل روانی–اجتماعی نامطلوب و اختلالات اسکلتی–عضلانی ناشی از پوسچر کاری قرار دارند که می تواند بهره وری را کاهش دهد. هدف این مطالعه بررسی رابطه عوامل روانی–اجتماعی و اختلالات اسکلتی–عضلانی با بهره وری کارکنان اداری شبکه بهداشت و درمان و ارزیابی اثربخشی مداخله آموزشی–ارگونومیک بر این شاخص ها بود.

روش کار: این پژوهش نیمه تجربی با طرح پیش آزمون–پس آزمون در سال ۱۴۰۳ بر روی ۱۵۰ نفر از کارکنان اداری شبکه بهداشت و درمان شهرستان بهبهان انجام شد. داده ها با پرسشنامه عوامل روانی–اجتماعی کپنهاگن (COPSOQ III)، پرسشنامه بهره وری هرسی و گلداسمیت (ACHIEVE) و پرسشنامه نوردیک اختلالات اسکلتی–عضلانی (NMQ) جمع آوری شد. پوسچر کاری با چک لیست ROSA در زیرنمونه ۱۵ نفره ارزیابی گردید. مداخله آموزشی–ارگونومیک طی سه ماه (اردیبهشت تا تیر ۱۴۰۴) در قالب جلسات گروهی شامل مهارت های ارتباطی، مدیریت استرس، انگیزش، حمایت اجتماعی و اصول ارگونومی اجرا شد. تحلیل داده ها با SPSS-26 و آزمون های مرتبط انجام گرفت (سطح معنی داری ۰٫۰۵).

یافته ها: بین نمره کل عوامل روانی–اجتماعی و بهره وری کل رابطه مثبت و معنادار مشاهده شد r=0.633)، (p<0.01 و اختلالات اسکلتی–عضلانی با برخی ابعاد بهره وری رابطه منفی معنادار داشت. (p<0.05) پس از مداخله، اغلب ابعاد عوامل روانی–اجتماعی و بهره وری به طور معناداری بهبود یافتند (p<0.001) و نمره کل بهره وری افزایش چشمگیر نشان داد (۲٫۸۲ به ۴٫۰۳؛ . (d=1.51 همچنین اختلالات اسکلتی–عضلانی کاهش معنادار داشت (۵٫۳۶ به ۴٫۲۴؛. ( p<0.001 تغییر معناداری در نمره ROSA مشاهده نشد. (p=0.640)

نتیجه گیری: مداخله آموزشی–ارگونومیک می تواند با بهبود عوامل روانی–اجتماعی محیط کار و کاهش اختلالات اسکلتی–عضلانی، بهره وری کارکنان اداری شبکه بهداشت را ارتقا دهد. انجام مطالعات آینده با گروه کنترل و پیگیری بلندمدت توصیه می شود.

طراحی قالب ماهیچه کفش برای مردان با کف پای صاف

شایان کافی

زمینه و هدف: صافی کف پا مشکلی شایع است که منجر به درد در مفاصل، خستگی زودرس و مشکلات تعادلی می شود. این پژوهش با هدف دستیابی به ابعاد و شاخص های مناسب برای طراحی قالب ماهیچه کفش اختصاصی برای مردان ایرانی مبتلا به صافی کف پا انجام شده تا با بهبود عملکرد بیومکانیکی، از فشار اضافی به پا جلوگیری کند.
روش کار: این مطالعه یک پژوهش کاربردی-توسعه ای است که با روش توصیفی-تحلیلی انجام شد. از چهار ابزار جمع آوری اطلاعات استفاده شده: پرسشنامه از ۲۶ کاربر، مصاحبه با متخصصان مربوطه، مشاهده و بررسی انواع محصولات مربوطه، سنجش ابعادی پای کاربر. هدف اصلی از جمع آوری اطلاعات، بدست آوردن ابعاد قابل قبول برای طراحی قالب ماهیچه کفش است، چرا که در حال حاضر از استاندارد مشخصی استفاده نمی شود.
یافته ها: نتایج نشان می دهد که آگاهی عمومی از صافی کف پا و محصولات مرتبط پایین است و کاربران از راهکارهای موجود رضایت کافی ندارند. مشاهدات بالینی تایید کرد که اکثر مراکز ارتوپدی در ایران بیشتر بر کنترل علائم، کاهش درد و تولید کفی تمرکز دارند. با توجه به نیاز مبرم به محصولات بهینه تر، طراحی الگوی کف و سپس قالب ماهیچه کفش مد نظر قرار گرفت و طرح سه بعدی نیز مدلسازی شد.
نتیجه گیری: نتایج حاصل از این پژوهش بر افزایش پشتیبانی از قوس داخلی پا از طریق طراحی قالب ماهیچه کفش تأکید می کند و نقش بسزایی در کاهش عوارض ناشی از صافی کف پا و افزایش رضایت کاربران ایفا می کند. خروجی نهایی این پژوهش، شامل الگوی کف و قالب ماهیچه کفش برای کف پای صاف است. با انتقال داده های استخراج شده به محیط های طراحی مهندسی، می توان پلتفرمی مناسب برای تولیدکنندگان فراهم کرد.