مجله ارگونومی

کفش‌های برفوت و چالش‌های بالینی استفاده از آن در ایران: یک مطالعه کیفی از دید فروشندگان

شافع عباسی

اهداف: کفش های برفوت محصولی برای مدیریت اختلالات اسکلتی ـ عضلانی شناخته شده اند. استفاده طولانی از کفش نامناسب می تواند پیامدهای منفی در سلامت داشته باشد. باوجود رشد مصرف این کفش ها در ایران، درباره چالش های بالینی و عملی مرتبط شواهد محدود وجود دارد. بررسی تجربیات فروشندگان می تواند موانع عرضه و استفاده این محصول را شناسایی و برای بهبود تجویز، آموزش مصرف کنندگان و ارتقای کیفیت مراقبت بالینی، داده های کاربردی فراهم کند.
روش کار: این مطالعه کیفی با محوریت ارگونومی، چالش ها و فرصت های استفاده از کفش های برفوت در ایران را از دیدگاه فروشندگان بررسی کرده است. داده ها با تعدیل پرسش‏نامه اندرسون و تأیید سه متخصص ارتز و پروتز جمع آوری شد و ده فروشنده آن را کامل کردند. تحلیل موضوعی داده ها، نیازها و چالش های مرتبط با کفش های برفوت را در بازار ایران روشن کرد.
یافته ها: ورزشکاران، افراد با وزن طبیعی و مبتلایان به ناهنجاری های پنجه پا بیشترین رضایت را از کفش های برفوت دارند، اما افراد با مشکلاتی مانند صافی شدید کف پا یا کمردرد، بدون کفی اختصاصی، دچار چالش می شوند. همچنین اسکن کف پا و طراحی کفی شخصی سازی شده در بهبود راحتی و کاهش درد پا نقش تعیین کننده دارد.
نتیجه گیری: کفش های برفوت در صورت طراحی و استفاده ارگونومیک، عملکرد عضلات کف پا را بهبود می بخشند. بااین حال، افراد مبتلابه کمردرد، کف پای گود، خارپاشنه، میخچه یا انواع تاول، باید بااحتیاط از آن ها استفاده کنند؛ زیرا مصرف نادرست درد را تشدید می کند و علائم بالینی را افزایش می دهد.

تأثیر طراحی ارگونومیک محیط کار دیجیتال و استفاده از ابزارهای هوشمند بر اختلالات اسکلتی ـ عضلانی و بهره‌وری کارکنان اداری

علی افشاری

اهداف: با گسترش فناوری های دیجیتال و استفاده روزافزون از ابزارهای هوشمند در محیط های کاری، چالش هایی نظیر مشکلات اسکلتی ـ عضلانی و کاهش بهره وری کارکنان به وجود آمده است. هدف پژوهش حاضر بررسی تأثیر طراحی ارگونومیک محیط کار دیجیتال و بهره گیری از ابزارهای هوشمند در بروز اختلالات اسکلتی ـ عضلانی و سطح بهره وری کارکنان اداری دانشگاه مراغه بود.
روش کار: پژوهش از نوع توصیفی ـ هم بستگی بود. جامعه آماری شامل تمام کارکنان اداری دانشگاه مراغه در سال ۱۴۰۳ بود. از جامعه مذکور با استفاده از روش نمونه گیری تصادفی طبقه ای و با توجه به جدول مورگان، ۱۵۰ نفر به عنوان نمونه انتخاب شدند. ابزار گردآوری داده ها شامل پرسش نامه اسپرنچر و همکاران برای ارزیابی اختلالات اسکلتی ـ عضلانی و پرسش نامه بهره وری سازمانی بود. داده ها با استفاده از هم بستگی پیرسون و تحلیل رگرسیون چندگانه در نرم افزار SPSS نسخه ۲۵ تحلیل شدند.
یافته ها: نتایج نشان داد که بین سلامت اسکلتی ـ عضلانی و بهره وری رابطه منفی معنادار مشاهده شد (۰/۴۷- r=)، به طوری که با افزایش مشکلات اسکلتی ـ عضلانی، کارایی (۰/۴۱- r=)، کیفیت انجام وظایف (۰/۳۹- r=)، تعهد به اهداف (۰/۴۵- r=) و مدیریت زمان (۰/۳۶- r=) کاهش یافت. رگرسیون چندمتغیره نشان داد طراحی محیط کار دیجیتال و استفاده از ابزارهای هوشمند با کاهش مشکلات اسکلتی ـ عضلانی (۰/۰۵ p < و ۰/۵۲- β=) و افزایش بهره وری (۰/۰۵ p < و ۰/۴۶ β=) همراه است.
نتیجه گیری: نتایج نشان می دهد که طراحی ارگونومیک محیط کار همراه با استفاده از ابزارهای هوشمند، موجب کاهش دردهای اسکلتی ـ عضلانی و افزایش بهره وری می شود. همچنین، این نتایج بر اهمیت محیط کار ارگونومیک و ابزارهای هوشمند برای ارتقای سلامت و عملکرد کارکنان تأکید دارد.

رتبه بندی حیطه‌های استرس زای شغلی و ارتباط آن با عملکرد کارکنان معاونت بهداشتی در دوران پاندمی کووید19

روح اله حسینی

اهداف: مؤسسه سلامت و ایمنی انگلستان معتقد است ‏عوامل ایجادکننده استرس شغلی را می توان در قالب مجموعه ای از استانداردهای مدیریتی، مانند حیطه های تقاضا، ‏تغییرات، حمایت مسئولان، حمایت همکاران، ارتباط، کنترل و نقش بررسی کرد. پژوهش‎ ‎حاضر‎ ‎با هدف‎ ‎بررسی ‏حیطه های هفت گانه ایجادکننده استرس شغلی و ارتباط آن با عملکرد شغلی‎ ‎کارکنان‎ معاونت بهداشتی ‎علوم‎ ‎پزشکی‎ ‎ساوه‎ ‎در‎ ‎دوران‎ ‎کووید۱۹ انجام‎ ‎شد.‏
روش کار: این پژوهش از نوع تحقیقات کاربردی و مقطعی است. در پژوهش حاضر از روش سرشماری استفاده شد.‏ ‎تعداد نمونه های پژوهش ۳۱۶ نفر است که از کارکنان معاونت بهداشتی علوم پزشکی ساوه در سال ۱۴۰۱ انتخاب شدند. برای بررسی مدیریت استرس شغلی و عملکرد کارکنان به ترتیب از پرسش‏نامه های استاندارد سنجش ‏استرس شغلی (‏HSE‏) و سنجش عملکرد پاترسون (Paterson) استفاده شد. تحلیل داده ها با استفاده از نرم افزار ‏SPSS‎‏ نسخه ۲۶ انجام شد.‏
یافته ها: یافته های این مطالعه نشان داد با افزایش نمره کل استرس شغلی‎ ‎و نیز حیطه های نقش، تقاضا و تغییرات، نمره ‏کل عملکرد شغلی کارکنان به صورت معنی داری افزایش یافت (۰/۰۰۱>‏P‏). درحالی که این ارتباط برای ‏متغیرهای حیطه ارتباط (۰/۰۶=‏P‏)، حمایت مسئولان (۰/۸۲=‏P‏)، حمایت همکاران (۰/۲۸=‏P‏) و کنترل (۰/۱۸=‏P‏) ‏معنی دار نبود. پس از تعدیل اثر مخدوش کنندگی حیطه های هفت گانه در عملکرد شغلی، متغیر نقش به طور معنی داری ‏بیشترین میزان تأثیر را در تغییرات نمره عملکرد کارکنان را داشت‎ ‎‏(۰/۰۰۱>‏P‏). ‏
نتیجه گیری: میزان امتیاز حیطه تقاضا احتمالاً بیانگر این است که فشار کاری زیاد و افزایش ساعات ‏کاری، تأثیر زیادی در ایجاد استرس کارکنان داشته است. بنابراین، پیشنهاد می شود تناسب حجم کاری و برنامه زمانی با ظرفیت و شرایط کار و توانایی کارکنان از طریق بازبینی در برنامه ریزی های سازمانی برقرار شود.

رابطه بین نگرش نسبت به هوش مصنوعی و افسردگی شغلی کارکنان: نقش میانجی ناامنی شغلی و تناسب شغلی ادراک‌شده

سیمین دخت کلنی

اهداف: ادغام سریع هوش مصنوعی در محیط های کاری، موجب دگرگونی در ساختار مشاغل، خودکارسازی وظایف و تغییر در تجربه های کاری کارکنان شده است. هدف پژوهش حاضر بررسی رابطه نگرش کارکنان نسبت به هوش مصنوعی با افسردگی شغلی، با نقش میانجی ناامنی شغلی و تناسب شغلی ادراک شده است.
روش کار: در این پژوهش توصیفی ـ هم‏بستگی ۲۶۱ نفر از کارکنان شرکت مخابرات استان کرمان به روش نمونه گیری در دسترس انتخاب شدند و پرسش‏نامه های نگرش نسبت به هوش مصنوعی شپمن و رودوی (۲۰۲۰)، عدم امنیت شغلی ناساسیرا (۲۰۲۰)، خودپنداره شغلی شفیع آبادی و رضایی (۱۳۷۶) و افسردگی شغلی بیانچی و شونفلد (۲۰۲۰) را تکمیل کردند. مدل مفهومی پژوهش از طریق مدل یابی معادلات ساختاری بر پایه حداقل مربعات جزئی آزموده شد.
یافته ها: نگرش مثبت نسبت به هوش مصنوعی با کاهش معنادار افسردگی شغلی (۰/۰۳۸P= ، ۰/۱۲β=)، کاهش ناامنی شغلی (۰/۰۰۱P< ، ۰/۵۰۱-β=) و افزایش تناسب شغلی (۰/۰۰۱P< ، ۰/۴۷۱β=) همراه است. ناامنی شغلی رابطه ای مثبت (۰/۰۰۱P< ، ۰/۴۷۱β=) و تناسب شغلی رابطه ای منفی (۰/۰۰۱P< ، ۰/۲۴۳-β=) با افسردگی شغلی داشتند. ناامنی شغلی (۰/۰۰۱P< ، ۰/۲۰۹-β=) و تناسب شغلی (۰/۰۰۲P< ، ۰/۱۱۴-β=) نقش میانجی در رابطه نگرش نسبت به هوش مصنوعی و افسردگی شغلی داشتند.
نتیجه گیری: نگرش مثبت نسبت به هوش مصنوعی موجب کاهش افسردگی شغلی از طریق کاهش ناامنی شغلی و افزایش تناسب شغلی می شود. یافته ها بیانگر اهمیت ایجاد نگرش مثبت نسبت به هوش مصنوعی از طریق آموزش، بازطراحی نقش ها و ارتباطات شفاف در سازمان هاست، تا امنیت روانی و تناسب شغلی کارکنان تقویت شود.

طراحی مدل یک‌پارچۀ توسعۀ مهارت‌های نرم کارکنان بانک رفاه کارگران ایران با رویکرد توانمندسازی مبتنی‌بر مدیریت فناوری و ارگونومی شناختی

نبی امیدی

اهداف: این پژوهش با هدف طراحی و اعتبارسنجی یک مدل یک‏پارچه برای توسعۀ مهارت های نرم انجام شد که توانمندسازی مبتنی‏بر فناوری را با اصول ارگونومی شناختی در هم می آمیزد.
روش کار: این پژوهش از نوع ترکیبی با طرح اکتشافی متوالی بود. در فاز کیفی، با استفاده از نمونه گیری هدفمند، با ۱۸ نفر از نخبگان دانشگاهی و مدیران ارشد بانک مصاحبه های عمیق انجام شد و داده ها با روش تحلیل مضمون تجزیه‏وتحلیل شدند. در فاز کمّی که از نوع توصیفی ـ پیمایشی بود، مدل مفهومی استخراج شده از فاز کیفی، از طریق پرسش‏نامۀ محقق ساخته روی نمونه ای متشکل از ۳۹۵ نفر از کارکنان ستادی و شعب بانک رفاه کارگران آزمون شد. تحلیل داده ها و ارزیابی مدل با استفاده از روش مدل سازی معادلات ساختاری (SEM) در نرم افزار AMOS نسخۀ ۲۶ انجام گرفت.
یافته ها: تحلیل کیفی باعث شناسایی ۴ مضمون اصلی و ۲۸ مضمون فرعی شد که ابعاد مدل را تشکیل دادند: توانمندسازی مبتنی‏بر فناوری، ملاحظات ارگونومی شناختی، عوامل زمینه ای و سازمانی، و توسعۀ یک‏پارچۀ مهارت های نرم (پیامد). نتایج آزمون مدل کمّی نشان داد مدل از برازش مطلوبی برخوردار است و هر سه بُعد پیش بین تأثیر مثبت و معناداری بر توسعۀ مهارت های نرم داشتند. در این میان، «عوامل زمینه ای و سازمانی» با ضریب مسیر استاندارد ۰/۴۵ بیشترین تأثیر را به خود اختصاص داد و به عنوان قوی ترین پیش بین شناسایی شد.
نتیجه گیری: این یافته بر ضرورت یک نگرش سیستمی، که تعامل میان انسان، فناوری، و ساختار سازمانی را به رسمیت می شناسد، تأکید دارد و نشان می دهد که موفقیت در توانمندسازی کارکنان، نیازمند توجهِ هم‏زمان به ابزارهای فناورانه و اصول ارگونومی شناختی است.

ارائه مدل ماکروارگونومی برای ارتقای تاب‌آوری امنیت سایبری با هدف کاهش ریسک مالی در بانکداری دیجیتال: مطالعه آمیخته

محمدرضا امیدی

اهداف: با گسترش فزاینده بانکداری دیجیتال، تهدیدات سایبری به نوعی ریسک مالی و عملیاتی بزرگ تبدیل شده اند. این پژوهش با هدف طراحی مدلی مبتنی‏بر اصول ماکروارگونومی، برای تقویت تاب آوری امنیت سایبری به منظور کاهش ریسک مالی در صنعت بانکداری دیجیتال انجام شد.
روش کار: این پژوهش با رویکرد ترکیبی انجام شد. در فاز کیفی، با پانزده نفر خبره مصاحبه و داده ها با تحلیل تماتیک بررسی شد. در فاز کمی، مدل مفهومی حاصل از طریق پرسش‏نامه ای محقق ساخته روی نمونه ای شامل ۳۸۷ نفر از کارکنان بانک ها آزمون شد. تحلیل داده ها و ارزیابی مدل نهایی با استفاده از مدل سازی معادلات ساختاری (SEM) در نرم افزار LISRELصورت گرفت.
یافته ها: تحلیل کیفی به شناسایی ۵ مضمون اصلی و ۳۲ مضمون فرعی منجر شد که ابعاد مدل را تشکیل دادند: زیرسیستم فنی ـ ابزاری، انسانی ـ روان شناختی، سازمانی ـ ساختاری، عوامل محیطی ـ نظارتی و تاب آوری امنیت سایبری (پیامد). نتایج آزمون مدل کمی نشان داد که مدل برازش مطلوبی دارد (GFI=۰.۹۲, CFI=۰.۹۴, RMSEA=۰.۰۶۱, SRMR=۰.۰۵۷, CMIN/DF=۲.۴۱). هر چهار بُعد ماکروارگونومی تأثیر مثبت و معناداری در تاب آوری امنیت سایبری داشتند. در این میان، «زیرسیستم سازمانی-ساختاری» با ضریب مسیر استاندارد ۴۸/۰ بیشترین تأثیر را به خود اختصاص داد و به عنوان قوی ترین پیش بین شناسایی شد.
نتیجه گیری: مدل جامعه شناختی ـ فنی مبتنی بر ماکروارگونومی، چهارچوبی کارآمد برای تحلیل و تقویت تاب آوری امنیت سایبری در بانکداری دیجیتال ارائه می کند، به گونه ای که انتظار می رود افزایش تاب آوری سایبری، به کاهش ریسک های مالی نیز کمک کند. این نتیجه بر ضرورت گذار از رویکردهای صرفاً فنی به نگرشی سیستمی و تعاملی میان انسان، فناوری و ساختار سازمانی تأکید می کند.

بررسی تفاوت‌های جنسیتی در ابعاد آنتروپومتری دست، قدرت چنگش و مهارت دستی: مطالعه‌ای بر دانشجویان دندان‌پزشکی

تیمور اللهیاری

اهداف: در حرفۀ دندان‏پزشکی، دست ها نقش اساسی در انجام دقیق حرکات ظریف و کنترل ابزارهای تخصصی دارند. ابعاد آنتروپومتری، قدرت چنگش و مهارت دستی از عوامل کلیدی در طراحی ابزارهای متناسب و ارگونومیک محسوب می شوند. با توجه به تفاوت های فیزیولوژیک و آناتومیک بین دو جنس، هدف از پژوهش حاضر بررسی تفاوت های جنسیتی در ابعاد آنتروپومتری دست، قدرت چنگش و مهارت دستی در میان دانشجویان دندان‏پزشکی بود.
روش کار: این مطالعۀ توصیفی–تحلیلی روی ۱۰۰ دانشجوی دندان‏پزشکی (۵۱ زن و ۴۹ مرد) دانشگاه علوم پزشکی ارومیه انجام شد. ابعاد آنتروپومتری دست با کالیپر دیجیتال، قدرت چنگش قوی با داینامومتر جامار، قدرت چنگش ظریف با پینچ گیج SAEHAN و مهارت دستی با آزمون Roeder اندازه گیری شد. داده ها با نرم افزار SPSS و آزمون تی مستقل تحلیل شدند.
یافته ها: میانگین قد و وزن مردان به ترتیب ۶/۱۷۷±۵۲/۴ سانتی متر و ۸/۷۷±۹۲/۱۰ کیلوگرم و در زنان به ترتیب ۵/۱۶۲±۳۲/۵ سانتی متر و ۱/۶۳±۱۲/۸ کیلوگرم بود. بیشتر ابعاد آنتروپومتری دست (طول، پهنا و محیط انگشتان) در مردان به طور معناداری بیشتر از زنان بود (۰/۰۰۱>P). میانگین قدرت چنگش قوی در مردان ۲/۴۵±۳/۸ کیلوگرم و در زنان ۸/۲۶±۱/۶ کیلوگرم بود (۰/۰۰۱>P). در مورد هر دو نوع قدرت چنگش ظریف نیز تفاوت معناداری مشاهده شد (۰/۰۱>P)، درحالی که میانگین نمرۀ مهارت دستی زنان (۴/۲۳±۲/۳) اندکی بالاتر از مردان (۶/۲۲±۸/۳) بود. این تفاوت از نظر آماری معنادار نبود (۰/۰۵<P).
نتیجه گیری: نتایج نشان داد تفاوت های جنسیتی قابل توجهی در ابعاد آنتروپومتری و قدرت چنگش دست وجود دارد، اما مهارت دستی تفاوت معنی داری بین دو جنس نشان نداد. این یافته ها بر ضرورت طراحی ابزارهای دندان‏پزشکی متناسب با ویژگی های آنتروپومتری هر جنس به‏منظور کاهش خطرات اسکلتی عضلانی تأکید دارد.

کاربردپذیری سامانه‌های پژوهشی و آموزشی: خلاصه سیاستی

محمدصادق سهرابی

چکیده
در دنیای امروز، سامانه های مدیریت پژوهش در دانشگاه ها و مراکز تحقیقاتی به عنوان ابزارهای حیاتی برای تسهیل فرایندهای تحقیقاتی شناخته می شوند. یکی از جنبه های کلیدی موفقیت این سامانه ها، کاربردپذیری آن هاست که در صورت ضعف، می تواند به کاهش بهره وری، افزایش زمان صرف‏ شده کاربران و کاهش رضایت آن ها منجر شود. کاربران سامانه های پژوهشی مورداستفاده در دانشگاه ها، همواره مشکلاتی ازجمله پیچیدگی منوها، نبود شفافیت در فرایندهای جست‏وجو و گزارش‏دهی و نبود آموزش را تجربه می کنند. در این زمینه، سیاست های پیشنهادی برای بهبود طراحی فرایندها، سیستم های بازخورد و گزارش دهی، آموزش های ساختارمند و پشتیبانی مستمر و ارزیابی مداوم تجربه کاربری به منظور ارتقای کارایی و رضایت کاربران ارائه شده است. این پیشنهاد ها می توانند در سامانه های دیگر مدیریت پژوهش و آموزش در دانشگاه ها و مراکز تحقیقاتی نیز به کار گرفته شوند. در نتیجه، توجه به کاربردپذیری و بهبود مستمر سامانه ها می تواند به افزایش کارایی و رضایت کاربران در این محیط ها منجر شود.