مجله ارگونومی

تعیین بار کاری ذهنی و بررسی میزان تأثیر آن در تغییر مؤلفه‌های خلقیات رانندگان تاکسی درون‌شهری شهر قزوین

سید ابوالفضل ذاکریان

اهداف: از جمله نگرانی های مهم جوامع امروزی حوادث جاده ای، خسارات و تلفات مربوط به آن است. بار کاری ذهنی یکی از عوامل اصلی انسانی است که خود می تواند سبب بروز عوامل دیگری نظیر استرس و خشم شود. مطالعه ی حاضر با هدف بررسی بار کاری ذهنی و میزان تأثیر آن در تغییر مؤلفه های خلقیات رانندگان انجام شده است.
روش کار: تعداد ۸۸ راننده ی تاکسی گردشی شهر قزوین برای بررسی مؤلفه های مدنظر در این مطالعه شرکت کردند. از پرسش نامه ی بار کاری ذهنی دالی برای ارزیابی بار کاری ذهنی و از پرسش نامه ی پومز برای سنجش مؤلفه های خلقیات رانندگان استفاده شد. بر اساس سناریو طراحی شده ی رانندگی در مسیرهای پرترافیک، متغیرهای مدنظر ارزیابی شدند و به منظور بررسی ارتباط میان آن ها، از آزمون t زوجی و آنالیز هم بستگی پیرسون در نرم افزار SPSS نسخه ی ۲۴ استفاده شد.
یافته ها: میانگین سابقه ی کار و سن رانندگان برابر با ۴۶/۶۰ و ۱۳/۴۷ سال با انحراف معیار ۱۰/۱۲ و ۹/۳۹ سال بـود. یافته های بـه دست آمده نشان داد کـه با رانندگی در مسیرهـای پرترافیک، بر میزان میانگین بار کاری ذهنی رانندگان به مراتب افزوده شده و این افزایش معنادار است (۰/۰۰۱>P). با افزایش بار کاری ذهنی رانندگان، از برخی مؤلفه های خلقیات که جنبه ی مثبتی دارند (مانند شادکامی و سرزندگی) ((۰/۱۵۷=P) (۰/۱۴۳- =r)، (۰/۰۵۰=P) (۰/۶۴۶- =r)) کاسته و بر مؤلفه ی خلقی افسردگی رانندگان افزوده شده است (*۰/۲۴۸ =P) (۰/۰۲۰=r).
نتیجه گیری: بـر اساس یافته هـای حـاصل از مطالعه، با تداوم فعالیت رانندگی، بر میزان بار کاری ذهنی رانندگان افزوده شده است، ولی ارتباطی مبنی بر تأثیر این مؤلفه بر مؤلفه های خلقیات مشاهده نشد.

شیوع اختلالات اسکلتی‌عضلانی و ارتباط آن با توانایی انجام کار در کارکنان شاغل در اتاق عمل بیمارستان‌های دولتی همدان

شیردل زندی

اهداف: اختلالات اسکلتی عضلانی مشکلی شایع در اغلب محیط های کاری و توانایی انجام کار عاملی مؤثر بر عملکرد و بهره وری کارکنان است. در مطالعه ی حاضر، وضعیت این دو مؤلفه و ارتباط آن ها با هم در کارکنان شاغل در اتاق عمل بررسی شده است.
روش کار: مطالعه ی مقطعی حاضر در زمستان سال ۱۴۰۱ انجام شد. در این پژوهش، تعداد ۹۶ نفر از کارکنان شاغل در اتاق عمل بیمارستان های دولتی شهر همدان، به صورت سرشماری و با در نظر گرفتن معیارهای ورود بررسی شدند. داده ها از طریق پرسش نامه ی استاندارد نوردیک و پرسش نامه ی شاخص توانایی انجام کار جمع آوری شد و با استفاده از نرم افزار SPSS نسخه ی ۲۴ در دو سطح آمار توصیفی (فراوانی، میانگین، انحراف معیار) و استنباطی (T-Test) تجزیه وتحلیل شد.
یافته ها: در این مطالعه، ۴ نفر (۴/۲ درصد) از شرکت کنندگان دارای یک ناراحتی اسکلتی عضلانی و ۹۱ نفر از پرسنل (۹۵/۸ درصد) دارای بیش از یک ناراحتی در سیستم اسکلتی عضلانی بودند. میانگین شاخص توانایی انجام کار ۰۴/۹۱±۴۲/۳ بود. نتایج آزمون تی مستقل نشان داد که شاخص توانایی انجام کار در بین افراد دارای درد در اندام های گردن (۰/۰۰۳=P-value)، شانه ها (۰/۰۰۱=P-value)، آرنج ها (۰/۰۳۸=P-value)، کمر (۰/۰۱۱=P-value)، زانو ها (۰/۰۰۱=P-value) و پاها (۰/۰۰۲=P-value) نسبت به افراد فاقد درد در این اندام ها کمتر بود.
نتیجه گیری: با توجه به شیوع بالای اختلالات اسکلتی عضلانی و ارتباط معنادار بین این اختلالات و توانایی انجام کار، ضروری است مداخلاتی به منظورکاهش این اختلالات و به تبع آن، افزایش توانمندی کارکنان طراحی و اجرا شد.

پیش‌بینی اختلالات اسکلتی‌عضلانی بر اساس اطلاعات دموگرافیک افراد به کمک روش‌های هوش مصنوعی و پرسش‌نامهی CMDQ

آرزو سماک امانی

اهداف: اختلالات اسکلتی عضلانی مرتبط با کار (WMSDs) از معضلات مهم در کشورهای درحال توسعه و پیشرفته است و اکثر افراد در طول زندگی خود، با آن روبه رو هستند. با توجه به اثرهای زیان آور اختلالات اسکلتی عضلانی در بهره وری و سلامت عمومی کارکنان، این پژوهش با استفاده از پرسش نامه ی اختلالات اسکلتی عضلانی کرنل (CMDQ) به منظور ارائه ی مدلی هوشمند برای تعیین سطح و پیش بینی اختلالات اسکلتی عضلانی انجام شد.
روش کار: در این مطالعه ی توصیفی تحلیلی، ۸۱۰ نفر از کارکنان پنج سازمان با چهار طبقه ی شغلی اداری، فنی، تولید و خدمات، داوطلبانه برای ارزیابی اختلالات اسکلتی عضلانی، پرسش نامه ی اختلالات اسکلتی عضلانی کرنل (CMDQ) را تکمیل کردند. پس از جمع آوری داده های پرسش نامه ای و انجام تحلیل های آماری مرتبط، از نرمال سازی داده ها و خوشه بندی بر اساس روش K-Means برای تعیین سطوح اختلالات اسکلتی عضلانی استفاده شد. در نهایت، شبکه ی عصبی مصنوعی پرسپترون چندلایه برای پیش بینی سطح اختلالات اسکلتی عضلانی آموزش داده شد و معیارهای دقت، صحت، Recall و F۱-score برای ارزیابی مدل پیشنهادی به کار گرفته شدند.
یافته ها: نتایج عملکرد مدل پیشنهادی در پیش بینی سطح اختلالات اسکلتی عضلانی در دو حالت استفاده و عدم استفاده از روش SMOTE بر اساس معیار های ارزیابی ارائه شده است. مقادیر صحت، دقت، Recall و F۱-score به ترتیب، برابر با ۰/۷۲۴، ۰/۷۰۹، ۰/۷۵۶ و ۰/۷۲۰ به دست آمد. مقدار مناسب صحت و دقت در مدل پیشنهادی نشان دهنده ی قابلیت آن در شناسایی سطح اختلالات اسکلتی عضلانی افراد و کمک به متخصصان حوزه ی بهداشت در شناسایی و اقدامات لازم برای پیشگیری و پیش بینی آن ها است.
نتیجه گیری: این مطالعه با استفاده از پرسش نامه ی CMDQ و روش های هوش مصنوعی به تحلیل اختلالات اسکلتی عضلانی در محیط کار پرداخته است. مدل پیشنهادی در مقایسه با مطالعات مشابه، دارای دقت و صحت قابل توجهی است. نتایج نشان دادند که از این مدل می توان برای شناسایی و پیش بینی اختلالات اسکلتی عضلانی در کارکنان سازمان ها با امکان تسریع فرایند شناسایی و کاهش هزینه ها بهره برد.

ترجمه، انطباق فرهنگی و ارزیابی خصوصیات روان‌سنجی پرسش‌نامه‌ی بار کاری ذهنی کارمن-کیو به زبان فارسی

حمیدرضا مختاری نیا

اهداف: تغییرات بار کار ذهنی با عملکرد و میزان خستگی، استرس، خطای انسانی و نارضایتی شغلی ارتباط دارد. پرسش نامه ها ابزارهایی ساده، دردسترس و معتبر برای سنجش بار کار ذهنی هستند؛ لذا، هدف این مطالعه ترجمه، انطباق فرهنگی و بررسی خصوصیات روان سنجی پرسش نامه ی بار کاری ذهنی کارمن-کیو است.
روش کار: در این مطالعه، تعداد ۲۹۶ نفر (۱۰۰ نفر خانم و ۱۹۶ نفر آقا) با میانگین سنی ۳۸/۹۵ و انحراف معیار ۷/۶۱ سال از شاغلان در بخش های صنعتی و اداری در چندین مرکز در شهرستان ساوه شرکت کردند. فرایند ترجمه و انطباق فرهنگی مطابق با گایدلاین های مرتبط انجام شد و دارای مراحل ترجمه ی رو به جلو و عقب، سنتز کردن و تهیه ی نسخه ی نهایی، انجام پایلوت و سپس، تأیید نهایی نسخه ی فارسی بود. ویژگی های روان سنجی شامل روایی صوری (سادگی و خوانایی)، روایی محتوا (از طریق شاخص روایی محتوا)، روایی همگرا (از طریق هم بستگی با پرسش نامه ی ناسا-تی ال ایکس) و همسانی درونی (با استفاده از ضریب آلفای کرونباخ) بود.
یافته ها: ترجمه، انطباق فرهنگی و روایی صوری طبق گایدلاین های مطرح شده انجام شد و اصلاحات مختصری در پرسش نامه صورت گرفت. مقادیر شاخص روایی محتوا برای هریک از گویه ها و کل آن (۰/۹۱۴) قابل قبول بود. مقدار آلفای کرونباخ برای کل آیتم ها (۰/۹۱) و برای هر زیرمقیاس (بالاتر از ۰/۸) قابل قبول بود. ضریب هم بستگی پیرسون رابطه ای متوسط تا خوب را بین مقیاس های کارمن-کیو و ناسا-تی ال ایکس نشان داد.
نتیجه گیری: نسخه ی فارسی پرسش نامه ی کارمن-کیو ابزاری معتبر (روا) و تکرارپذیر (پایا) برای ارزیابی بار کار ذهنی در جامعه ی ایرانی است.

بررسی نقش واسطه‌ای خودکارآمدی در رابطه‌ی بین ابهام نقش و حمایت سازمانی ادراک‌شده بر رفاه کارکنان بر اساس مدل JD-R

محمد حسنی

اهداف: بهبود رفاه و حمایت از کارکنان سبب موفقیت سازمان می شود. اگر سازمان از کارکنان حمایت کند، آن ها برای افزایش عملکرد و دستیابی به اهداف سازمان تلاش می کنند. یافتن عوامل مؤثر بر رفاه کارکنان به سازمان ها برای بهبود عملکرد و رسیدن به موفقیت کمک می کند؛ ازاین رو، این پژوهش در پی آزمودن مدلی از عوامل علی مؤثر بر رفاه کارکنان با میانجی گری خودکارآمدی در کارکنان دانشگاه رازی کرمانشاه بوده است.
روش کار: روش پژوهش حاضر از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش جمع آوری داده ها، توصیفی پیمایشی بوده است. ابزار گردآوری داده ها پرسش نامه ای بود که روایی صوری، روایی همگرا و روایی افتراقی متغیرهای آن بررسی شده است. تحلیل داده ها با استفاده از رویکرد مدل سازی معادلات ساختاری با روش حداقل مربعات جزئی از طریق نرم افزار Smart PLs۳ انجام شده است. جامعه ی آماری شامل تمام کارکنان دانشگاه رازی کرمانشاه به تعداد ۴۹۰ نفر بوده است و با استفاده از جدول مورگان، ۲۱۵ نفر از آن ها به عنوان نمونه انتخاب شده اند.
یافته ها: یافته ها نشان داد که حمایت سازمانی ادراک شده و ابهام نقش هم به صورت مستقیم و هم با میانجی گری خودکارآمدی، بر رفاه کارکنان مؤثر بوده است.
نتیجه گیری: با توجه به یافته های تحقیق، می توان نتیجه گرفت که ابهام نقش کارکنان می تواند فرسودگی عاطفی را افزایش و رفاه را کاهش دهد و حمایت سازمانی ادراک شده می تواند درگیری کاری و رفاه را افزایش دهد.

ارزیابی تناسب آنتروپومتریک اعضای هیئت‌علمی با مشخصه‌های ایستگاه کار اداری آن‌ها

ندا مهدوی

اهداف: اختلالات اسکلتی عضلانی یکی از چالش های سلامتی اعضای هیئت علمی است که تأثیرات نامناسبی بر کارایی و کیفیت زندگی کاری آنان دارد. هدف مطالعه ی حاضر بررسی رابطه ی این اختلالات و عدم تناسب آنتروپومتریک بین ابعاد بدنی آنان و ابعاد ایستگاه کاری شان خواهد بود.
روش کار: این پژوهش در میان ۲۲ نفر از اعضای هیئت علمی، پس از کسب رضایت آگاهانه و به صورت سرشماری انجام گرفت. شیوع اختلالات با استفاده از پرسش نامه ی کرنل، ارزیابی ایستگاه کار با روش ROSA (Rapid Office Strain Assessment) صورت گرفت. سپس، ۱۴ بعد آنتروپومتری (به تفکیک جنسیت) با تعیین چارک ها و ۱۳ مشخصه ی ایستگاه کاری اندازه‎گیری شد. در نهایت، برای ارزیابی تناسب آنتروپومتریک، ۱۱ معیار به کار گرفته شد. از نرم افزار SPSS نسخه ی ۲۶ برای تحلیل داده ها استفاده شد.
یافته ها: حدود ۴۶ درصد از آزمودنی ها در یکی از نواحی سامانه ی اسکلتی عضلانی درد و ناراحتی را تجربه کرده و نواحی مچ دست، گردن، شانه ی چپ و کمر به ترتیب درگیرترین نواحی بودند. نتایج روش ROSA نشان می دهد که ایستگاه کاری ۲۲/۷۳ درصد از آزمودنی ها نیازمند بهبودهای ارگونومیک هستند. بیشترین عدم تناسب به ترتیب، در معیارهای طول تنه-طول تکیه گاه کمری صندلی، ضخامت ران در حالت نشسته-فاصله ی بین ران تا میز و عرض شانه-عرض تکیه گاه صندلی وجود دارد.
نتیجه گیری: نشانه هایی از ارتباط بین شیوع بالای اختلالات اسکلتی عضلانی و عدم برقراری تناسب آنتروپومتریک/دانش ناکافی اعضای هیئت علمی در حوزه ی ارگونومی مشاهده می شود. این مسئله ضرورت توجه به مشخصه های ارگونومیک/آنتروپومتریک میز و صندلی اداری حین خرید ملزومات اداری و ارتقای دانش ارگونومی را یادآور می شود.

بررسی وضعیت ارگونومی کارگران واحد بار در یکی از فرودگاه‌های ایران

فاطمه اسدیان

اهداف: کارگران قسمت بار در فرودگاه اهواز به دلیل جابه جایی چمدان های مسافری در معرض اختلالات اسکلتی عضلانی قرار دارند. به همین دلیل، حمل بار توسط آن ها و پوسچرهای آنان هنگام حمل بار در این پژوهش بررسی شد.
روش کار: این مطالعه ی توصیفی تحلیلی به روش سرشماری، درباره ی ۲۱ نفر از کارگران واحد بار در فرودگاه اهواز انجام شد. برای ارزیابی وضعیت ارگونومی حمل دستی بار از روش های آنالیز وظیفه (HTA)، ارزیابی پوسچر (QEC) و ارزیابی حمل دستی بار به روش MAC استفاده شد. ابزار مورد استفاده شامل مشاهده، عکس برداری و پرسش نامه ی CMQD بود. برای محاسبات آماری ازSPSS۱۶ و برای بررسی متغیرها از ضریب هم بستگی اسپیرمن استفاده شد.
یافته ها: هر کارگر در فرودگاه اهواز به طور متوسط، ۴۰۰ چمدان را در هر شیفت کاری جابه جا می کند. با استفاده از ضریب هم بستگی اسپیرمن، بین اختلالات اسکلتی عضلانی و متغیرهای سابقه، قد و BMI به ترتیب، ارتباط معناداری به میزان ۰/۰۰۲، ۰/۰۰۵ و ۰/۰۰۳ یافت شد و با استفاده از روش QEC، پوسچرهای نامطلوب تر با امتیاز عددی بین ۵۰ تا ۷۰ مربوط به وضعیت ایستاده در ایستگاه غلتک و پوسچر بدنی نشسته در انبار هواپیما بود و ناراحتی های مربوط به اندام های شانه، بازو و کمر به ترتیب، با فراوانی ۶۱/۶ درصد، ۶۵ درصد و ۶۲ درصد پس از بررسی پرسش نامه ی CMQD، به دست آمد.
نتیجه گیری: نتایج حاصل از روش های MAC و QEC در حمل و بلند کردن بار به صورت مشابه، در نیاز به ضرورت تغییر در آینده ای نزدیک در روند جابه جایی چمدان ها، با هم توافق نظر داشتند. همچنین، کاهش ساعت کاری و تطابق افراد با وظایف موجود می تواند در کاهش شیوع اختلالات اسکلتی عضلانی تأثیرگذار باشد.

روایی معادله‌ی غیرورزشی بومی در برآورد حداکثر ظرفیت هوازی پسران نوجوان

ابراهیم زرین کلام

اهداف: حداکثر ظرفیت هوازی (VO_۲max) مهم ترین شاخص آمادگی جسمانی است که با سلامت عمومی بدن ارتباط تنگاتنگی دارد. با توجه به مشکلات اندازه گیری آزمایشگاهی VO_۲max، برآورد VO_۲max به وسیله ی معادلات غیرورزشی یکی از راهکارهای جایگزین خواهد بود. هدف این مطالعه ارزیابی روایی معادله ی بومی غیرورزشی در برآورد VO_۲max پسران سالم است.
روش کار: متغیرهای سن، قد، وزن و شاخص توده ی بدن در ۲۴۸ پسر سالم ۱۵ تا ۱۸ساله اندازه گیری شد. VO_۲max آزمودنی ها به دو روش آزمون ورزشی میدانی و معادله ی بومی غیرورزشی به ترتیب اندازه گیری و برآورد شد. به منظور ارزیابی روایی معادله ی غیرورزشی، از هم بستگی پیرسون، تی هم بسته و توافق بلاند آلتمن استفاده شد.
یافته ها: هم بستگی معناداری بین VO_۲max اندازه گیری شده و برآوردشده وجود داشت (۰/۰۱>P، ۰/۷۶ = R). اختلاف معناداری بین VO_۲max برآوردشده (ml/kg/min ۴۳/۱۰) و اندازه گیری شده (ml/kg/min ۴۳/۳۸) مشاده نشد (۰/۰۵<P، ml/kg/min ۰/۲۸= میانگین اختلاف). همچنین، نمودار گرافیکی بلاند آلتمن حاکی از توافق بین روش های اندازه گیری و برآورد VO_۲max بود.
نتیجه گیری: در مطالعه ی حاضر، معادله ی بومی غیرورزشی از روایی بالایی در برآورد VO_۲max نوجوانان برخوردار بود. به نظر می رسد که استفاده از معادلات غیرورزشی VO_۲max،می تواند به عنوان ابزاری ساده، ایمن و کم هزینه برای ارزیابی حداکثر ظرفیت هوازی دانش آموزان در سطح گسترده به کار رود.