مجله ارگونومی

بررسی ارتباط ارگونومی و ناهنجاری‌های وضعیتی بدن در کارکنان صنایع تولیدی

هادی میری

اهداف: در دنیای پیشرفته ی امروز، یکی از تهدیدهای جدی موجود برای کارکنان، مشکلات اسکلتی عضلانی است. هدف از انجام این پژوهش بررسی ارتباط ارگونومی و ناهنجاری های وضعیتی بدن در کارکنان صنایع تولیدی است.
روش کار: جامعه ی آماری این پژوهش را کارکنان مرد شاغل در دو شرکت خدماتی با تعداد کلی ۲۱۰ نفر تشکیل می دهند. تعداد ۱۳۴ نفر طبق جدول مورگان و بر اساس معیارهای ورود، به تحقیق وارد شدند. بررسی درد در نواحی مختلف بدن توسط پرسشنامه ی نوردیک، ارزیابی ارگونومی محیط کار توسط مقیاس REBA و ارزیابی وضعیت بدنی توسط آزمون نیویورک صورت گرفت. پس از جمع آوری اطلاعات مختلف، از نرم افزار SPSS نسخه ی ۲۶ برای تجزیه وتحلیل اطلاعات استفاده شد. برای بررسی نرمال بودن توزیع داده های هر متغیر، از آزمون شاپیروویلک استفاده شد. همچنین، برای بررسی ارتباط بین متغیرهای تحقیق، از آزمون آماری رگرسیون خطی استفاده شد. سطح معناداری در سرتاسر پژوهش کمتر از ۰/۰۵ در نظر گرفته شده است.
یافته ها: نتیجه ی تحقیق نشان داد که ارتباط منفی و معنی داری میان نمره ی ارگونومی و ارزیابی وضعیت بدنی وجود دارد (۰/۰۰P= و ۰/۶۰R=). همچنین، نتیجه ی بررسی ها نشان دهنده ی وجود اختلالات اسکلتی عضلانی در نواحی مختلف بدن با بیشترین شیوع در کمر است.
نتیجه گیری: با توجه به ارتباط بالا و منفی متغیرها، مشخص شد که وضعیت نامطلوب ارگونومی می تواند به ضعیف بودن وضعیت بدنی منجر شود و تبعات اسکلتی عضلانی زیادی به همراه داشته باشد.

عملکرد جلیقه‌های مبتنی بر نانوالیاف و بسته‌های تغییرفازدهنده در کاهش تنش‌های حرارتی در محیط کاری گرم: یک مطالعه‌ی تجربی

محسن علی آبادی

اهداف: هدف از این مطالعه بررسی اثربخشی جلیقه های خنک کننده ی مبتنی بر نانوالیاف و بسته های مواد تغییرفازدهنده (PCM) در کاهش تنش های حرارتی شاغلان کادر درمان در محیط های کاری گرم است.
روش کار: در این مطالعه ی تجربی، ۲۰ نفر از مردان در اتاقک شبیه سازی شرایط جوی با قابلیت تنظیم دما در ۲۴ درجه ی سانتی گراد به عنوان شرایط مرجع و ۳۲ درجه ی سانتی گراد در قالب ۱۰ سناریو ترکیبی، همراه با ۵ نمونه ی جلیقه ی خنک کننده ی ساخته شده قرار گرفتند. پارامترهای فیزیولوژیکی شامل دمای پوست، تمپانیک و دهانی قبل و بعد از مواجهه با شرایط دمایی شبیه سازی متابولیسم فعالیت شاغلان بیمارستان اندازه گیری شد.
یافته ها: در شرایط بدون جلیقه، دمای هوای ۳۲ درجه ی سانتی گراد در مقایسه با دمای هوای ۲۴ درجه ی سانتی گراد، اندازه ی اثر بزرگ تری در افزایش دمای تمپانیک بدن ایجاد کرد (۰/۰۵>P). تأثیر معنی دار استفاده از جلیقه ی نانوالیاف به همراه استفاده از بسته های مواد PCMبا اندازه ی اثر ۰/۴۹۸، ۰/۵۶۸ و ۰/۳۴۹، به ترتیب، در کاهش دمای پوست، تمپانیک و دهانی در شرایط دمایی گرم مشاهده شد (۰/۰۵>P). اندازه ی اثر افزایش دمای هوا کمتر از اندازه ی اثر نوع جلیقه ی خنک کننده بر پاسخ های فیزیولوژیکی بود و نشان دهنده ی این موضوع بود که اثربخشی جلیقه های طراحی شده با افزایش دما، افزایش می یابد (۰/۰۵>P).
نتیجه گیری: به کارگیری جلیقه های خنک کننده ی نانوالیاف و بسته های PCM با توجه به وزن مناسب و با اندازه ی اثر پذیرفتنی، در حفظ ثبات دمایی بدن شاغلان کادر درمان در محیط های گرم مؤثر است.

ارزیابی راحتی، کاربردپذیری و پوسچر مبدل میز نشسته‌ایستاده‌ی ارگونومی طراحی‌شده بر اساس داده‌های آنتروپومتری جامعه‌ی ایرانی

آرزو سماک امانی

اهداف: امروزه، به سبب استفاده از فناوری های مدرن در محیط کار، کارکنان به سمت تحرک کمتر و نشستن بیشتر پیش رفته اند و عوارض ناشی از کار استاتیک و پوسچر ثابت سبب اختلالات متعدد، از جمله اسکلتی عضلانی شده است. این پژوهش به ارزیابی راحتی و کاربردپذیری مبدل میز نشسته ایستاده ی ارگونومی با هدف پیشگیری از عوارض ناشی از نشستن دائم در شاغلان می پردازد.
روش کار: تعداد ۳۰ نفر از کارکنان و اعضای هئیت علمی دانشگاه به صورت داوطلبانه، با رضایت و آگاهی، وارد این پژوهش شدند. پس از ارائه ی توضیحات لازم، دو پرسش نامه ی محقق ساخته ی ناراحتی درک شده ی موضعی (LPD) و کاربردپذیری مبدل میز نشسته ایستاده (SSDCUQ)، دو روش آنالیز پوسچر، دو روش ارزیابی ایستگاه کار و رضایت کلی همراه با نرم افزار ۲۰-۸-۲ و مبدل میز ارگونومی در اختیار داوطلبان قرار داده شد. پس از دوره ی آزمون، برای آنالیز داده ها، از نرم افزار SPSS نسخه ی ۲۲ و آزمون های آماری میانگین، انحراف استاندارد، ضریب هم بستگی رتبه ایSpearman و ضریب هم بستگی Pearson استفاده شد.
یافته ها: میانگین کل LPD قسمت های مختلف بدن ۰/۸۷±۰/۴۸ بود که نشان دهنده ی کارکرد مبدل در محدوده ی بدون مشکل تا ناراحتی بسیار کم است. میانگین رضایت کلی از کارکرد مبدل ۱/۰۸±۳/۱۸ بود که در محدوده ی متوسط و خوب است. همچنین، ارتباط معنی داری بین وضعیت های مختلف استفاده از مبدل در آنالیز پوسچرهای مختلف نشسته و ایستاده به دست آمد (۰/۰۰۰۵P<) که نشان دهنده ی بهبود یافتن پوسچر نشسته و ایستاده در زمان کاربرد مبدل است.
نتیجه گیری: ایستگاه های کار با قابلیت تنظیم ارتفاع انتخاب مناسبی برای کاهش مدت نشستن و اصلاح پوسچر است. علی رغم بهبود یافتن پوسچر نشسته و ایستاده در زمان استفاده از مبدل، محدودیت هایی از جمله توجه نکردن کاربر به هشدار نرم افزار درباره ی نشستن و ایستادن در مبدل مکانیکی مورد پژوهش وجود دارد.

بررسی خصوصیات روان‌سنجی مقیاس بار روانی کارگران از منظر ایمنی و بهداشت شغلی

مریم حسنی

اهداف: بار روانی مانند حجم کاری، نه تنها عملکرد کاری را مختل می کند، بلکه می تواند اثر مستقیمی بر ایمنی کارکنان از طریق حوادث داشته باشد. علی رغم این مسئله، تلاش های زیادی برای توسعه‎ ی ابزارهای ارزیابی به منظور سنجش بار روانی مرتبط با ایمنی و سلامت کاری کارکنان صورت نگرفته است؛ لذا، پژوهش حاضر با هدف اعتباریابی مقیاس بار روانی کارگران کیم و همکاران (۲۰۱۸) از منظر ایمنی و بهداشت شغلی طراحی شد.
روش کار: جامعه ی آماری پژوهش عبارت است از تمام کارگران شرکت البرز شرقی شهر شاهرود. با استفاده از روش نمونه گیری تصادفی ساده، ۳۴۹ نفر از کارگران در پژوهش شرکت کردند. در پژوهش حاضر، از مقیاس بار روانی کیم و همکاران (۲۰۱۸)، مقیاس روانی اجتماعی کپنهاگ (COPSOQ) و مقیاس استرس شغلی (HSE) استفاده شد. داده ها با استفاده از آزمون های ضریب هم بستگی پیرسون و تحلیل عامل تأییدی و با استفاده از از نرم افزار آماری ۲۲-SPSS و لیزرل نسخه ی ۸/۵ تجزیه وتحلیل شدند.
یافته ها: نتایج نشان داد که تمام مؤلفه های بار روانی کارگران از منظر ایمنی و بهداشت شغلی با نمره ی کلی این مقیاس و با مقیاس روانی اجتماعی و مقیاس استرس شغلی رابطه ی مثبت و معنی داری دارد. نتایج تحلیل عاملی تأییدی نیز نشان دهنده ی برازش خوب مدل در تعیین عامل ها به شکل اولیه ی بیان شده توسط کیم و همکاران (۲۰۱۸) بود. برای تعیین پایایی مقیاس نیز مقدار ضریب هم بستگی پیرسون در مراحل آزمون و بازآزمون، ۰/۸۲ به دست آمد. همچنین، نتایج این مطالعه نشان داد که ۲۶/۱ درصد از کارگران بار روانی کم، ۴۹/۶ درصد از کارگران بار روانی در حد متوسط و ۲۴/۴ درصد بار روانی شدید را تجربه می کنند.
نتیجه گیری: بر اساس نتایج پژوهش حاضر، مقیاس بار روانی کارگران مقیاسی روا و پایاست و می تواند برای ارزیابی وضعیت بار روانی کارگران در مطالعات پژوهشی و مداخله ای، به کار رود.

بررسی ارتباط مدل عدم توازن تلاش-پاداش با بروز زورگویی در محیط کار

مهرانه شعبانی

اهداف: در محیط های کاری، آن عامل اصلی که می تواند کنترل کارکنان را در هم بشکند و زمینه ی بروز پرخاشگری در کارکنان را فراهم کند، استرس شغلی است. به همین دلیل، در این پژوهش، نقش مدل عدم تعادل تلاش-پاداش در بروز زورگویی در محیط کار بررسی شده است.
روش کار: این مطالعه از نوع توصیفی و تحلیلی است. در پژوهش حاضر، به منظور سنجش متغیرها، از دو پرسش نامه ی خود گزارش دهی عدم توازن تلاش-پاداش سیگریست و اعمال منفی استفاده شد. جامعه ی پژوهش کارکنان یکی از پتروشیمی های واقع در جنوب کشور بودند و با استفاده از روش سرشماری، تعداد ۲۰۲ نفر وارد مطالعه شدند. تجزیه و تحلیل ها با نرم افزار SPSS۱۸ و با روش ضریب هم بستگی پیرسون و رگرسیون خطی انجام شد.
یافته ها: میانگین و انحراف معیار سن و سابقه ی کار افراد شرکت کننده در مطالعه ی حاضر به ترتیب، برابر با ۹/۳۲±۴۰/۱۳ و ۹/۵۰±۱۵/۹ سال بود. ۱۴۷ نفر (۷۲/۸ درصد) از شرکت کنندگان زن و ۱۷۴ نفر (۸۶/۱ درصد) متأهل بودند. از نظر وضعیت تحصیلات نیز مشخص شد که ۱۰/۹ درصد دارای مدرک کاردانی، ۸۱/۲ درصد دارای مدرک کارشناسی و مابقی افراد دارای مدرک کارشناسی ارشد یا بالاتر بودند. حدود سه چهارم افراد استخدام رسمی بودند. بر اساس نتایج مدل رگرسیون چندمتغیره، از بین متغیرهای بررسی شده در این مطالعه، عدم توازن تلاش-پاداش و تعهد افراطی به صورت معناداری قادر به پیش بینی تغییرات نمره ی زورگویی بودند (۰/۰۰۱>P).
نتیجه گیری: بر اساس نتایج، کارکنانی که بین درون دادها و برون دادها در شغل احساس عدم تعادل دارند و همچنین، کارکنانی که دارای ویژگی تعهد افراطی هستند، بیشتر رفتارهای منفی به شکل زورگویی در محیط کار بروز می دهند.

تأثیر نقطه‌ی شروع امتیازدهی در مقیاس لیکرت بر یافته‌های توصیفی و تحلیلی حاصل از پرسش‌نامه

علیرضا سلطانیان

اهداف: برای انتخاب مبدأ امتیازدهی در مقیاس لیکرت در ابزار پرسش نامه ای، توافق یکسانی وجود ندارد. این مطالعه با هدف بررسی تأثیر تبدیل مبدأ امتیازدهی بر شاخص های گرایش به مرکز، پراکندگی و آزمون آماری تی مستقل اجرا شد.
روش کار: در پژوهش حاضر، علاوه بر بررسی تأثیر تبدیل مبدأ امتیازدهی به صورت استنباطی، با ذکر یک مثال، به مقایسه ی نتایج تبدیل مبدأ پرداخته شد. در این پژوهش، مقیاس لیکرت چهاررده ای با مبدأ امتیازدهی صفر و یک در نظر گرفته شد. همچنین، فرض شد که فاصله ی بین رده های مقیاس لیکرت برابرند. از آزمون تی مستقل برای مقایسه ی میانگین امتیازها در دو گروه استفاده شد.
یافته ها: نتایج پژوهش حاضر نشان داد که تبدیل مبدأ امتیازدهی از یک به صفر در مقیاس لیکرت، تنها به تفاوت در مقدار شاخص های گرایش به مرکز منجر می شود؛ درحالی که شاخص های پراکندگی و آماره و نتیجه ی آزمون آماری در هر دو شیوه ی امتیازدهی، تفاوتی نخواهند داشت.
نتیجه گیری: درصورتی که توزیع مجموع امتیازها در پرسش نامه ای نرمال باشد، تغییر مبدأ امتیازدهی از یک به صفر تأثیری بر نتیجه در آزمون تی مستقل و انحراف معیار ندارد و تنها شاخص های گرایش به مرکز در دو نظام امتیازدهی متفاوت خواهند بود.

تأثیر اختلالات اسکلتی‌عضلانی و عوامل خطر شغلی بر وضعیت جسمانی کادر درمان ایران: یک مطالعه‌ی مروری سیستماتیک

مهران ملکی روشتی

اهداف: اختلالات اسکلتی عضلانی مسئله ای حائز اهمیت در بسیاری از محیط های کاری در نظام بهداشت و درمان است. هدف از این مرور سیستماتیک بررسی اختلالات اسکلتی عضلانی و عوامل خطر شغلی بر وضعیت جسمانی کادر درمان در ایران است.
روش کار: جست وجویی الکترونیکی در پایگاه های اطلاعاتی ملی و بین المللی شامل PubMed، Web of Science، Scopus، SID و IranMedex انجام شد. مقالات از سال ۱۳۹۰ تا ۱۴۰۰ با استفاده از کلمات کلیدی «اختلالات اسکلتی عضلانی» و «کادر درمان» جست وجو شدند.
یافته ها: از میان ۳۶۰ مقاله، در نهایت، متن کامل ۲۴ مقاله بررسی شد. نتایج مطالعه نشان داد که بیشترین میزان شیوع ناهنجاری های اسکلتی عضلانی و شکایات کارکنان در ۱۲ ماه گذشته، به درد در ناحیه ی گردن (۴۶/۰۱ درصد) مربوط است. همچنین، از بین ۲۴ عامل خطر شغلی شناسایی شده، ایستادن طولانی مدت (۲۰/۸۳ درصد) و حرکات تکراری (۱۶/۶۶ درصد) مهم ترین عوامل در بروز اختلالات جسمانی در کادر درمان است.
نتیجه گیری: یافته های این پژوهش می تواند نقش بسزایی در توانمندسازی و ارتقای نظام سلامت کشور از نظر سیاست های فردی، مدیریتی و سازمانی در مراکز بهداشتی درمانی داشته باشد؛ بنابراین، نیازهای فیزیکی، فشارهای روانی و ارگونومیکی محیط کار و سلامت کادر درمان را می توان برطرف کرد.

بررسی اثربخشی مداخلات ایمنی در جهت کاهش حوادث ترافیکی در زنان باردار: یک مرور نظام مند

مریم افشاری

اهداف: حوادث ترافیکی از علت های مهم مرگ ومیر در زنان باردار است. یکی از موارد سرمایه گذاری برای سلامت مادران و نوزادان مداخلات هدفمند به منظور افزایش ایمنی مادران برای پیشگیری از حوادث ترافیکی است؛ لذا، مطالعه ی حاضر با هدف شناسایی و دسته بندی انواع مداخلات ایمنی به منظور کاهش حوادث ترافیکی در زنان باردار انجام شد.
روش کار: مطالعه از نوع بررسی نظام مند بود. مقالات مداخله ای از پایگاه های فارسی شامل Magiran، Iran Medex و SID و پایگاه های اطلاعات علمی انگلیسی شامل PubMed، Cochrane،Sciencedirect ،Embase ، Science of Web و Scopus جست وجو شد. تمام مقالات شناسایی شده را با استفاده از نرم افزار Endnote، یک نفر جمع آوری کرد. سپس، متن کامل مقالات را دو محقق به صورت مستقل، بررسی کردند و مقالات منطبق با معیارهای ورود مشخص شدند. با استفاده از بررسی forward citation وbackward citation ، مقالات دیگری به مجموعه مقالات قبلی اضافه شد. برای ارزیابی کیفیت مطالعات از ابزار EPHPP استفاده شد.
یافته ها: جست وجوی اولیه به یافتن ۵۳۲۹ چکیده ی مقاله منجر شد. در نهایت، ۲ مطالعه ی مداخله ای برای ارزیابی، به این مطالعه وارد شدند. رویکرد مداخله ای به کار رفته در یک مطالعه آموزشی/ رفتاری و در دیگری مهندسی /تکنولوژی بود. هر دو مطالعه گزارش کردند که به طور معناداری، در پیامدهای مدنظر که بستن کمربند ایمنی در زنان باردار بود، تغییرات معنی دار ایجاد کرده اند. یک مطالعه در کیفیت سنجی دارای کیفیت ضعیف و دیگری دارای کیفیت متوسط بود.
نتیجه گیری: مداخلات ایمنی در زمینه ی کاهش حوادث ترافیکی در زنان باردار در کل دنیا بسیار کم کار شده بود. با توجه به اهمیت سلامت مادران باردار، پیشنهاد می شود در حوزه ی مداخلات ایمنی به منظور کاهش حوادث ترافیکی در این زنان، مطالعات بیشتری صورت گیرد.