مجله ارگونومی

بررسی تأثیر ترس از کووید-19 بر بهزیستی روان‌شناختی پرستاران با نقش تعدیل‌گر تاب‌آوری

فریبرز فتحی چگنی

زمینه و هدف: گسترش روزافزون ویروس کووید- ۱۹ به عنوان یک بیماری فراگیر و مراجعه ی بیش از حد بیماران، ناشی از این ویروس به بیمارستان ها منجر به پیامدهای منفی روانی در پرستاران به عنوان کسانی که در خط مقدم مبارزه با این ویروس هستند، شده است. هدف از پژوهش حاضر، بررسی تأثیر ترس از کووید- ۱۹ بر بهزیستی روان شناختی پرستاران با نقش تعدیل گر تاب آوری در بیمارستان شهدای عشایر خرم آباد بود.
روش کار: پژوهش حاضر از لحاظ هدف، کاربردی و از حیث جمع آوری داده ها از نوع تحقیقات توصیفی از شاخه ی مطالعات میدانی به شمار می آید که روش انجام آن به صورت پیمایشی بود. جامعه ی آماری پژوهش تعداد ۲۳۰ نفر از پرستاران شاغل در بیمارستان شهدای عشایر خرم آباد بود که بر اساس جدول Krejcie & Morgan، حجم نمونه ای به تعداد ۱۴۰ نفر به روش تصادفی طبقه ای از میان آن ها انتخاب گردید. برای سنجش متغیرهای پژوهش از پرسش نامه ای که شامل سه بخش ترس از کووید- ۱۹، بهزیستی روا ن شناختی و تاب آوری بود، استفاده شده است. پایایی پرسش نامه با استفاده از روش آلفای کرونباخ و روایی آن با استفاده از روایی همگرا به تأیید رسید. برای تجزیه و تحلیل داده ها از مدل سازی معادلات ساختاری PLS استفاده گردید.
یافته ها: نتایج نشان دهنده ی این است که در سطح اطمینان ۹۵ درصد، ترس از کووید- ۱۹، اثر منفی و معنی داری بر بهزیستی روان شناختی پرستاران داشته است (۰/۵۰۹- = β، ۰/۰۵ p value <) و تاب آوری در رابطه ی ترس از کووید- ۱۹ و بهزیستی روان شناختی پرستاران، نقش تعدیل گر دارد (۰/۲۲۵- = β، ۰/۰۵ p value <).
نتیجه گیری: با توجه به یافته ها می توان گفت که ترس از کووید- ۱۹، نقش بارزی در کاهش بهزیستی روان شناختی پرستاران داشت و در این میان پرستاران با تاب آوری بالاتر، کاهش بهزیستی روان شناختی کمتری نسبت به پرستاران با تاب آوری پایین تر داشتند.

تبیین عوامل مؤثر بر بارکاری در کمک پرستاران یکی از بیمارستان‌های تهران: یک مطالعه ی کیفی

مریم کابلی

زمینه و هدف: بار کاری بالا، چالشی بزرگ در میان کارکنان نظام سلامت به خصوص مدافعان خط اول درمان، کمک پرستاران می باشد که پیامدهای منفی بسیاری به دنبال خواهد داشت. هدف از این مطالعه، شناسایی و تعیین عوامل مؤثر بر بار کاری در کمک پرستاران یکی از بیمارستان های تهران بود.
روش کار: پژوهش حاضر از نوع توصیفی- کیفی با تجزیه و تحلیل محتوای هدایت شده با مشارکت ۱۳ نفر از کمک پرستاران به روش نمونه گیری هدفمند انجام شد. داده ها به روش مصاحبه ی نیمه ساختاریافته جمع آوری و در نرم افزار MAX QDA مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. در این مطالعه از مدل ابتکاری مهندسی برای ایمنی بیمار به عنوان چهارچوب از پیش تعیین شده استفاده شد.
یافته ها: تعداد ۲۳ مقوله ی اصلی و ۴۷۳ زیرمقوله در عوامل مؤثر بر بار کاری کمک پرستاران در نتایج تجزیه و تحلیل مستمر داده ها به دست آمد که در انتها به پنج دسته عوامل (سازمانی، فردی، وظیفه ای، ابزار و تجهیزات، محیطی) تقسیم بندی شدند.
نتیجه گیری: بیشترین و کم ترین مقوله های به دست آمده به ترتیب در بعد سازمانی و بعد محیطی، مدل ابتکاری مهندسی برای ایمنی بیمار بود که نشانگر نقش بالای تأثیرگذاری روابط بین فردی در محیط کار و قوانین بیمارستانی بر روی بار کاری کمک پرستاران می باشد.

طراحی و توسعه ی پرسش نامه ی آسایش بینایی (Visual Comfort Questionnaire) کارکنان در محیط های کاری

مسعود شفیعی مطلق

زمینه و هدف: آسایش بینایی، عاملی مهم و مؤثر بر ایمنی، بهداشت روان، کیفیت خواب و اختلالات اسکلتی- عضلانی کارکنان در محیط های کاری است. هدف از این مطالعه، طراحی و توسعه ی پرسش نامه ی ارزیابی آسایش بینایی کارکنان در محیط های کاری بود.
روش کار: این مطالعه بر روی ۱۰۱ نفر (۸۸ مرد و ۱۳ زن) در یک کارخانه ی مواد غذایی انجام شد. ابتدا پرسش نامه های موجود در زمینه ی روشنایی بررسی و بانک سؤالات تهیه گردید. بر اساس نظر ۱۰ نفر متخصص، پرسش نامه ای مشتمل بر ۲۰ سؤال تخصصی در دو بخش ارزیابی روشنایی طبیعی و مصنوعی (۱۰ سؤال در هر بخش) تدوین گردید. روایی پرسش نامه بر اساس نظرات خبرگان و با استفاده از شاخص روایی محتوایی (Content validity index) CVI ارزیابی شد. جهت اعتبارسنجی پرسش نامه در محیط های کاری، اندازه گیری و ارزیابی روشنایی ایستگاه های کاری کارکنان بر اساس استانداردهای انجمن مهندسین روشنایی آمریکای شمالی (Illuminating Engineering Society of North America) IESNA انجام و با نتایج پرسش نامه مقایسه گردید.
یافته ها: آلفای کرونباخ پرسش نامه ی آسایش بینایی بخش روشنایی طبیعی و مصنوعی به ترتیب برابر با ۰/۸۵۸ و ۰/۹۲۲ و مقدار CVI کلی پرسش نامه برابر با ۱ بود. بین میانگین امتیاز آسایش بینایی حاصل از پرسش نامه ی روشنایی و شدت روشنایی در ایستگاه کاری، رابطه ی معنی دار مثبتی وجود داشت (۰/۰۰۱ = P). بیش از ۹۷ درصد کارکنانی که در ایستگاه های کاری دارای روشنایی مطلوب بودند سطح آسایش بینایی خوب و خیلی خوب را گزارش کردند.
نتیجه گیری: پرسش نامه ی ارزیابی آسایش بینایی از پایایی و روایی خوب و مورد قبولی برخوردار بود. با توجه به کم بودن تعداد سؤالات و سادگی جملات، استفاده از این ابزار جهت ارزیابی آسایش بینایی کارکنان در محیط های کاری پیشنهاد می گردد.

بررسی ارتباط کیفیت خواب با شکست شناختی و عملکرد شغلی در بین پرسنل فرودگاه

عبدالرسول رحمانی

زمینه و هدف: خستگی روحی و جسمی پرسنل فرودگاه، باعث کاهش استانداردهای شغلی و تمرکز مفید آنان می شود. هدف از پژوهش حاضر، بررسی کیفیت خواب و تأثیر آن بر شکست شناختی و عملکرد شغلی در بین پرسنل فرودگاه بود.
روش کار: در این مطالعه ی توصیفی- تحلیلی، تعداد ۲۰۰ نفر از پرسنل یک فرودگاه به روش نمونه گیری در دسترس و سهمیه ای انتخاب گردید. ابزار جمع آوری اطلاعات شامل چهار پرسش نامه ی مشخصات دموگرافیک، کیفیت خواب، شکست شناختی و عملکرد شغلی بود. برای تجزیه و تحلیل اطلاعات از آمار توصیفی و آزمون های ضریب همبستگی و رگرسیون استفاده شد.
یافته ها: نتایج مطالعه ی حاضر نشان داد که نمره ی کیفیت خواب، شکست شناختی و عملکرد شغلی به ترتیب ۳/۲۳ ± ۶/۷۸، ۲۲/۳۶ ± ۶۵/۲۰ و ۵/۵۹ ± ۳۹/۵۹ بود. میانگین نمره ی کیفیت خواب پرسنل در دو حیطه ی تأخیر به خواب رفتن (۵/۸۲ ± ۱/۰) و طول ‎مدت خواب (۱/۰۵ ± ۱/۴۳) بالاتر از زیرمقیاس های دیگر بود. مطابق با یافته ها، بین نمره ی کیفیت خواب و نمره ی شکست شناختی با نمره ی عملکرد شغلی، رابطه ی معکوس و معنی داری وجود داشت (P<۰/۰۵ ، r= -۰/۱۹۵)، در حالی که ارتباط میان نمره ی کیفیت خواب و نمره ی شکست شناختی، مستقیم و معنی دار بود (P<۰/۰۵ ، r= -۰/۳۸۹).
نتیجه گیری: یافته ها نشان داد که بین کیفیت خواب و شکست شناختی، رابطه ی معنی داری وجود دارد، به طوری که با کاهش کیفیت خواب، شکست شناختی پرسنل فرودگاه نیز افزایش یافته و احتمالاً باعث افزایش خطای انسانی می شود. بنابراین با افزایش کیفیت خواب و راحتی و ارائه ی راهکارهای ارگونومیک، می توان تا حد زیادی از شکست شناختی پرسنل جلوگیری کرده و عملکرد شغلی را بالا برد.

بررسی مقایسه‌ای اختلالات اسکلتی- عضلانی و کیفیت زندگی بین شالیکاران سنتی و نیمه مدرن گیلانی

فاطمه چهاراقران

زمینه و هدف: اختلالات اسکلتی- عضلانی و پایین بودن سطح کیفیت زندگی از رایج ترین اختلالات و مشکلات در بین شالیکاران دنیا می باشند. شالیکاران در معرض وضعیت های بدنی نامناسب، ساعات کار طولانی و شرایط پر تنش محیطی هستند. هدف از انجام این مطالعه، بررسی مقایسه ای انواع روش های شالیکاری بر شیوع اختلالات اسکلتی- عضلانی و کیفیت زندگی شالیکاران گیلانی می باشد.
روش کار: مطالعه ی حاضر از نوع توصیفی- تحلیلی از نوع مقطعی بوده و از میان جامعه ی شالیکاران، ۱۵۰ نفر به عنوان گروه نمونه (۱۰۰ شالیکار سنتی و ۵۰ شالیکار نیمه مدرن) در نظر گرفته شدند. ابزار مورد استفاده در این پژوهش شامل پرسش نامه های دموگرافیک Nordic (NMQ)، کیفیت زندگی Lancashire (۹۴ سؤالی) بوده و تمامی تحلیل ها در سطح معنی داری ۹۵ درصد انجام پذیرفت.
یافته ها: شیوع اختلالات اسکلتی- عضلانی در نواحی گردن، تحتانی پشت، شانه، در شالیکاران سنتی در مقایسه با نیمه مدرن بیشتر بوده و بین آن ها در نواحی یاد شده تفاوت معنی داری وجود داشت. همچنین مشخص شد شیوع اختلالات اسکلتی- عضلانی و نوع شالیکاری در کیفیت زندگی شالیکاران مؤثر نبوده است.
نتیجه گیری: اختلالات اسکلتی- عضلانی در قسمت تحتانی پشت، بیانگر وضعیت بدنی نامناسب در حین شالیکاری و شرایط کاری پرتنش شالیکاران می باشد.

بررسی نقش چیدمان محیط‌های کاری بر سلامت کارکنان: سندرم ساختمان بیمار

سحر طوفان

زمینه و هدف: معماری محیط کار، از مهم ترین عوامل تأثیرگذار در سلامت و رفاه کارکنان می باشد. بنابراین بررسی نقش طراحی محیط کار بر ظهور انواع مختلف مشکلات سلامتی در بین کارکنان ضروری است. هدف از پژوهش حاضر، ضمن بررسی شرایط حاکم بر محیط های کاری مورد مطالعه، شناسایی نقش عوامل متأثر از چیدمان داخلی (جانمایی- ارگونومی، روشنایی، کیفیت هوای داخلی (Indoor air quality) IAQ، دما، نوفه، سبک طراحی و نظافت) در ظهور سندرم ساختمان بیمار بین کارکنان بود.
روش کار: این مطالعه در سه ساختمان اداری شهر ارومیه (راه و شهرسازی، نظام مهندسی، فرودگاه) انجام پذیرفته و در مجموع، ۲۲۶ نمونه از کارکنان این ساختمان ها انتخاب و اطلاعات آن ها از طریق پرسش نامه ای که پایایی آن با استفاده از ضریب آلفای کرونباخ تأیید شده بود، جمع آوری گردید.
یافته ها: یافته نشان می دهد که با وجود فواید و مزایایی که طرح چیدمان پلان باز در سازماند هی محیط های کاری داشته است، پیامد های منفی زیادی همچون افزایش نوفه و حواس پرتی، عدم رعایت اصول ارگونومی، ازدحام، کاهش حریم خصوصی و عدم امکان کنترل فردی در شرایط محیطی را در پی داشته و به طور کلی، یک طرح چیدمان کارآمد برای محل کار در نظر گرفته نمی شود.
نتیجه گیری: نتایج نشان داد که برای مقابله ی مؤثر با ظهور سندرم ساختمان بیمار و دستیابی به یک محیط داخلی سالم در محیط های کاری، ضمن توجه به عوامل و پارامترهای متأثر از طراحی چیدمان، بایستی با توجه به ماهیت و نوع کار، توازنی بین چیدمان محیط به شکل اتاق های شخصی، مشترک و یا سالن پلان باز وجود داشته باشد.

اضطراب ناشی از پاندومی کووید-19 و ارتباط آن با رضایت شغلی و سلامت روان کارکنان مراکز بهداشت و درمان (مطالعه ی موردی: شهرستان یزد)

عباسعلی جعفری ندوشن

زمینه و هدف: با شیوع ویروس کووید-۱۹، ممکن است رضایت شغلی و سلامت روان کارکنان به خصوص مراکز بهداشت و درمان در معرض خطر قرار گیرد. هدف پژوهش، بررسی تأثیر ویروس کووید-۱۹ روی رضایت شغلی و سلامت روان کارکنان مراکز بهداشت و درمان شهرستان یزد در سال ۱۳۹۹ می باشد.
روش کار: مطالعه ی حاضر از نوع توصیفی- پیمایشی است و با انتخاب ۲۶۵ نمونه ی تصادفی طبقه ای از کارکنان مراکز بهداشت و درمان شهرستان یزد انجام شده است. ابزار پژوهش شامل پرسش نامه های رضایت شغلی مینه سوتا (Minnesota Satisfaction Questionnaire)، سلامت عمومی (General Health Questionnaire) و مقیاس اضطراب کرونا بود. تحلیل داده ها توسط آزمون های ANOVA، Chi-square و همبستگی Pearson انجام شد.
یافته ها: نتایج نشان داد که رضایت شغلی و سلامت روان کارکنان به ترتیب در وضعیت متوسط و خطرناک قرار دارد و اضطراب کرونا روی رضایت شغلی (r=-۰/۶۱۱، P=۰/۰۰۹) و سلامت روان (r=-۰/۸۲۶، P=۰/۰۰۱) همبستگی معنی دار دارد. سن، جنسیت و تأهل روی رضایت شغلی، سلامت روان و اضطراب کرونا تأثیر معنی دار دارند (۰/۰۵ > P).
نتیجه گیری: پیشنهاد می گردد متولیان حوزه بهداشت و سلامت در شرایط شیوع ویروس کووید-۱۹ حمایت های مالی و معنوی خود از کارکنان مراکر بهداشت و درمان افزایش دهند. همچنین نوبتی کردن کارکنان و استخدام پرسنل جدید نیز از جمله مواردی است که می تواند جهت بهبود رضایت شغلی و سلامت روان پرسنل، توسط مدیران مربوطه اتخاذ گردد.

بررسی کیفیت خواب رانندگان تراکتورهای کشاورزی در شرایط مختلف آب و هوایی

احسان هوشیار

زمینه و هدف: در بین فعالیت های کشاورزی، کار و رانندگی با تراکتورهای کشاورزی در شرایط آب و هوایی مختلف، باعث ایجاد خستگی راننده می شود. هدف از مطالعه ی حاضر، بررسی کیفیت خواب رانندگان تراکتورهای کشاورزی در شرایط مختلف آب و هوایی بود.
روش کار: رانندگان تراکتور مناطق کوار (فارس)، بهبهان (خوزستان) و اقلید (فارس) جامعه ی آماری را تشکیل دادند که از بین آن ها تعداد ۹۰ نفر (کوار: ۲۷ نفر، اقلید: ۳۳ نفر، بهبهان: ۳۰ نفر) به عنوان نمونه ی آماری انتخاب شدند. اطلاعات از طریق پرسش نامه های ویژگی های دموگرافیک و کیفیت خواب پیتزبورگ (Pittsburgh Sleep Quality Index) PSQI جمع آوری شد. برای تحلیل داده ها از آزمون Kruskal-Wallis و مقایسه های دوتایی تعقیبی استفاده شد (۰/۰۵ = α).
یافته ها: نتایج نشان داد که در کیفیت کلی خواب، تفاوت معنی داری بین رانندگان در مناطق مختلف وجود ندارد (۰/۰۵ < P)؛ اما بین رانندگان تراکتور مناطق کوار و بهبهان در مقیاس های کیفیت ذهنی خواب (۰/۰۳ = P)، تأخیر در به خواب رفتن (۰/۰۲ = P) و طول مدت به خواب رفتن (۰/۰۴ = P) و بین رانندگان تراکتور کوار و اقلید در مقیاس های کیفیت ذهنی خواب (۰/۰۴ = P) و طول مدت به خواب رفتن (۰/۰۴ = P) تفاوت معنی داری وجود دارد (۰/۰۵ > P).
نتیجه گیری: بهتر است با برنامه ریزی کاری مناسب فعالیت در شرایط بسیار سرد (شب در اقلید) و یا بسیار گرم (ظهر در بهبهان) به خصوص هنگام کار با تراکتورهای بدون کابین راننده را کمتر کرد. افزودن کابین راننده به تراکتورها به حفظ رانندگان در مقابل حرارت، وزش باد و گرد و خاک و در نتیجه به راحتی بیشتر رانندگان و بهبود کیفیت خواب آن ها کمک خواهد نمود.