مجله ارگونومی

رنگ و تاثیر آن بر افراد در محیط کار: مقاله مروری سیستماتیک

هیمن زارعی

زمینه و هدف: محیط کار مناسب فضایی است که فرد در آن احساس آرامش و تمرکز دارد. در زمینه روان شناسی محیط، رنگ یکی از عوامل محیطی است که تأثیر بسیاری بر ادراک و رفتار انسان دارد؛ بنابراین هدف مطالعه مروری سیستماتیک حاضر بررسی تأثیر رنگ بر محیط کار است.
روش کار: مقاله حاضر مطالعه مروری سیستماتیک است. مقالات منتشر شده تمام متن و انگلیسی در پایگاه های علمی PubMed, Scopus, Science Direct ISI Web of Knowledge با کلیدواژه های درک رنگ، ارگونومی رنگ، روان شناسی رنگ، اثر رنگ، سلامت روانی و محیط کار بدون محدودیت زمانی جست وجو شد که ۴۵ مقاله واجد شرایط بررسی شدند.
یافته ها: در ابتدا ۲۶۲ مقاله از پایگاه های اطلاعاتی مختلف شناسایی شدند. در میان آنها ۹۳ مقاله معیارهای ورود به مطالعه را داشتند. پس از آن ۴۸ مقاله به دلیل انجام ندادن مطالعات تجربی از مطالعه حذف و ۴۵ مقاله برای بررسی نهایی انتخاب شدند. درمجموع ۱۸ مطالعه به بررسی اولویت رنگ، ۲۵ مطالعه به تحلیل خلق و خو و احساسات، ۶ مطالعه به بررسی پیامدهای سلامت و ۱۹ مطالعه به تحلیل تأثیر رنگ محل کار بر پیامدهای مرتبط با کار متمرکز بودند. نتایج نشان می دهد که رنگ، تأثیر فراوانی بر احساسات (برای مثال خلق و خو)، بهزیستی (مانند استرس، راحتی، رفاه) و عملکرد (بهره وری و خلاقیت) دارد.
نتیجه گیری: رنگ در محیط کار نقش مهمی در ادراک و رفتار انسان به ویژه خلق وخو، رفاه و عملکرد دارد. استفاده از رنگ در محیط کار می تواند سبب افزایش روحیه مثبت، کمک به احساس بهزیستی و نتیجه مثبت منجر شود. دانستن چگونگی حداکثر تأثیرگذاری تفاوت رنگ در محل کار بر انسان ضروری است.

واکاوی حوادث شغلی براساس سیستم تجزیه و تحلیل و طبقه‌بندی عوامل انسانی (HFACS) مطالعه موردی: معدن مس

احمد سلطان زاده

زمینه و هدف: حوادث شغلی یکی از نگرانی های اصلی در صنعت معدن است. این مطالعه با هدف تجزیه و تحلیل حوادث شغلی طی ۱۰ سال در یکی از معادن با استفاده از سیستم تجزیه و تحلیل طبقه بندی عوامل انسانی انجام شده است.
روش کار: مطالعه مقطعی حاضر به بررسی ۶۶۴ حادثه شغلی طی سال های ۱۳۸۸ تا ۱۳۹۷ در یک معدن پرداخته است. ابزار مورد استفاده در این مطالعه شامل چک لیست گزارش حوادث، الگوریتم سیستم تجزیه و تحلیل طبقه بندی عوامل انسانی (HFACS) و رویکرد تیمی برای تحلیل این حوادث بود. تجزیه و تحلیل داده های این مطالعه با استفاده از نرم افزار IBM SPSS AMOS نسخه ۲۳ انجام شده است.
یافته ها: شاخص تکرار حادثه در این مطالعه ۳/۳۴±۱۵/۱۰ حادثه بود. نتایج تحلیل این حوادث نشان می دهد بیشترین میزان مشارکت هر یک از پارامترها در لایه های چهارگانه اعمال ناایمن، پیش شرایطی برای اعمال نا ایمن، نظارت ناایمن و تأثیرات سازمانی به ترتیب به خطای درک (۶۴/۴ درصد)، محیط فیزیکی (۲۹/۵ درصد)، نظارت و سرپرستی ناکافی و ناکارآمد (۵۹/۶ درصد) و فرایند سازمانی (۶۵/۶ درصد) اختصاص داشت. نتایج مدل یابی معادلات ساختاری نشان می دهد شاخص تکرار حادثه به طور مستقیم و غیرمستقیم متأثر از لایه های مدل HFACS است. بیشترین تأثیرگذاری بر شاخص AFR به لایه اعمال ناایمن مربوط بود.
نتیجه گیری: یافته های این مطالعه نشان می دهد چهار لایه عوامل انسانی در بروز حوادث مورد مطالعه در معدن تأثیرگذار است. همچنین مدل HFACS برای تحلیل حوادث بر مبنای اعمال ناایمن بسیار کارا و اثربخش است و می توان از آن برای برنامه ریزی های آینده به منظور کاهش حوادث در بخش معدن استفاده کرد.

سازگاری ابعادی صندلی کمباین‌های برداشت، مرسوم با ابعاد آنتروپومتریک کاربران و ارائه ابعاد مناسب براساس اصول ارگونومی

حسین نوید

زمینه و هدف: کمباین های برداشت کشاورزی نقش مهمی را در تولید غلات ایفا می کنند. یک کاربر کمباین تقریباً تمامی امور مربوط به برداشت را در یک پوسچر نشسته انجام می دهد. صندلی به عنوان رابط بین سیستم بیومکانیکی بدن کاربر و سیستم مکانیکی کمباین، تأثیر فراوانی بر ایمنی، سلامتی و راحتی دارد. بدون در نظر گرفتن خصوصیات آنتروپومتریک جامعه کاربران در طراحی ابعادی، دستیابی به یک طراحی موفقیت آمیز امکان پذیر نیست. در مطالعه حاضر، به بررسی تناسب بین ابعاد صندلی کمباین های مرسوم در ایران با ابعاد آنتروپومتریک کاربران ایرانی پرداخته شده است.
روش کار: این مطالعه در شهرستان بیجار، وسیع ترین شهرستان استان کردستان در غرب ایران انجام شد. هشت بعد آنتروپومتریک شامل وزن، قد، ارتفاع شانه، ارتفاع آرنج، ارتفاع رکبی، طول باسن-رکبی، عرض شانه و عرض باسن بر روی نمونه ای از کاربران اندازه گیری شد. تناسب عرض نشیمن گاه، عرض بالایی پشتی، عرض پایینی پشتی، ارتفاع نشیمن گاه، ارتفاع دسته، عمق نشیمن گاه و ارتفاع پشتی بر اساس روابط منطقی موجود مورد ارزیابی قرار گرفت.
یافته ها: عدم تناسب قابل توجهی بین ابعاد صندلی های مورد بررسی و ابعاد آنتروپومتریک کاربران وجود داشت. انتخاب مقادیر ۴۴۰، ۳۷۰، ۴۴۰، ۴۱۰، ۲۶۰، ۴۳۰ و ۴۱۵ میلی متر برای عرض نشیمن گاه، عرض بالایی پشتی، عرض پایینی پشتی، ارتفاع نشیمن گاه، ارتفاع دسته، عمق نشیمن گاه و ارتفاع پشتی می تواند تناسب را به مقادیری بین ۶۲/۲ تا ۱۰۰ درصد افزایش دهد.
بحث: ابعاد صندلی کمباین های موجود، برای جامعه ایرانی مناسب نیست. اما، با در نظر گرفتن ابعاد آنتروپومتریک کاربران می توان صندلی های را به لحاظ ارگونومیکی بهبود بخشید. لازم به ذکر است که طراحی بر پایه استانداردهای ملّی و بین المللی نمی تواند تناسب ابعادی صندلی ها را تضمین نماید.

بررسی تأثیر روشنایی روز بر اتاق‌های اداری و ارتباط آن با عملکرد شناختی، هوشیاری، آسایش بینایی و کیفیت خواب کارکنان

رستم گلمحمدی

زمینه و هدف: روشنایی نامطلوب محیط کار می تواند سبب بروز آثار دیداری و غیر دیداری در افراد شود. مطالعه حاضر با هدف مقایسه کمیت و کیفیت روشنایی تلفیقی و مصنوعی در ساعات مختلف روز و ارتباط آن با شاخص عملکرد ذهنی، آسایش بینایی، هوشیاری و کیفیت خواب کارکنان صورت گرفته است.
روش کار: این مطالعه در زمستان ۱۳۹۶ در ۶۵ اتاق و بر روی ۸۱ نفر از کارکنان پردیس آموزشی دانشگاه علوم پزشکی همدان که به صورت تصادفی خوشه ای انتخاب شدند، صورت گرفت. اندازه گیری پارامترهای روشنایی تلفیقی در سه نوبت ابتدا، میانی و پایان شیفت کاری و روشنایی مصنوعی در یک نوبت با استفاده از اسپکترومتر انجام شد. برای ارزیابی عملکرد شناختی از آزمون PVT (Pshycomotor Vigiliance Task) و برای آسایش بینایی، هوشیاری و کیفیت خواب به ترتیب از پرسش نامه های Conlone، KSS (Karolinska Sleepiness Scale) و (Pittsburgh Sleep Quality Index PSQI) استفاده شد.
یافته ها: میانگین کمیات روشنایی تلفیقی در اتاق های اداری در هر سه نوبت بیشتر از روشنایی مصنوعی بود آسایش بینایی افراد نیز با دما هم بستگی داشت. همچنین کارکنان بهره مند از روشنایی طبیعی دچار ناراحتی بینایی کمتری بودند. کیفیت خواب افراد نیز با نوع روشنایی محیط کار ارتباط داشت (۰/۵= P، ۰/۴۴= Chi). هوشیاری افراد در معرض دمای رنگ بالا یا روشنایی طبیعی در ساعات ۸ و ۱۱ بهتر بود. نتایج آزمون عملکرد شناختی نشان دهنده نبود تفاوت معنی دار بین شرایط مختلف روشنایی است.
نتیجه گیری: استفاده از روشنایی طبیعی یا افزایش دمای رنگ منابع مصنوعی می تواند موجب افزایش هوشیاری و آسایش بینایی کارکنان روز کار شود و تا حدودی کیفیت خواب آنان را بهبود دهد.

بررسی تناسب فیزیولوژیک کارکنان تأسیسات، خدمات و انتظامات با مشاغل آن‌ها

رشید حیدری مقدم

زمینه و هدف: یکی از مهم ترین جنبه های برقرار تعادل ارگونومی، برقراری تناسب محدودیت ها و توانمندی های انسان با ویژگی ها و نیازمندی های شغل است؛ بنابراین هدف این مطالعه بررسی مشخصات فیزیولوژیک کارکنان خدمات، تأسیسات و انتظامات یک سازمان کاری و تعیین تناسب آن ها با مشاغلشان است.
روش کار: در این مطالعه مقطعی که در سال ۱۳۹۸ انجام شد، ۷۰ نفر از کارکنان یک سازمان (۱۵ نفر بخش تأسیسات، ۳۸ نفر بخش خدمات، ۱۷ نفر بخش انتظامات) با استفاده از پله آزمون کوئینز کالج، تحلیلگر ترکیبات بدن مدل N۲۰، ترازوی SECA، ضربان سنج Polar مدل RS۸۰۰CX و فرم کوتاه پرسش نامه بین المللی فعالیت جسمانی (International Physical Activity Questionnaire: IPAQ) ارزیابی شدند. به منظور تحلیل نتایج از آمار توصیفی استفاده شد. مقایسه میانگین ها با استفاده از آزمون ANOVA، بررسی معناداری تفاوت میانگین ها به کمک آزمون Tukey و تعیین روابط متغیرها با آزمون هم بستگی اسپیرمن و نرم افزار SPSS نسخه ۲۰ صورت گرفت.
یافته ها: شاخص توده بدنی (Body Mass Index: BMI) و درصد چربی (Fat percentage: Fat%) در میان کارکنان فراتر از گستره های بهینه بود. نسبت کمر به لگن (Waist to Hip Ratio: WHR) نیز در محدوده مجاز قرار داشت. همچنین، میانگین بیشترین اکسیژن مصرفی کارکنان (Maximum Volume of Oxygen consumption: VO_۲max) mL/kg/min (۱/۴۲) ۳۳/۶۲ و میانگین بیشینه ظرفیت کاری (Physical Work Capacity: PWC_max) آن ها kcal/min (۴/۴۶) ۱۶/۶۳ بود.
نتیجه گیری: نتایج نشان دهنده نامناسب بودن سطح برخی ترکیبات بدنی، آمادگی جسمانی ضعیف و تناسب نداشتن قابلیت های فرد و نیازمندی های شغلی است. استفاده از آزمون های استاندارد استخدام، فراهم آوری امکان فعالیت های ورزشی (از سوی سازمان ها) و یافتن شاخص های تلفیقی که هم زمان قابلیت های جسمانی، روانی، اجتماعی و محیطی، افراد را برای تعیین ظرفیت کاری مدنظر قرار می دهد. (از سوی محققان) می تواند گام هایی تسهیل کننده برای برقراری تعادل ارگونومیکی در محیط های کاری باشد.

تدوین و مطالعه اثربخشی بسته آموزشی مقابله با استرس شغلی کادر پرواز

محمد عسگری

زمینه و هدف: استرس شغلی از عوامل اثرگذار بر عملکرد شغلی است؛ از این رو هدف پژوهش حاضر تدوین و مطالعه اثربخشی بسته آموزشی مقابله با استرس شغلی بر استرس شغلی کادر پرواز است.
روش کار: روش پژوهش حاضر ترکیبی (کیفی-کمی) است. جامعه آماری در بخش کیفی نخبگان و اطلاع رسان ها در حیطه راهبردهای مقابله با استرس شغلی کادر پرواز بودند که ۷ نفر به صورت نمونه گیری هدفمند انتخاب شدند. جامعه آماری بخش کمی، کادر پرواز شرکت هواپیمایی ماهان بود که ۴۰ نفر آنها به روش نمونه گیری در دسترس انتخاب و به طور تصادفی در دو گروه آزمایش و کنترل جایگزین شدند. همچنین از روش نیمه آزمایشی با طرح گروه کنترل نامتعادل استفاده شد. به منظور سنجش متغیر وابسته از پرسش نامه استرس شغلی وندردوف استفاده شد. داده ها نیز با تحلیل واریانس چندمتغیره و آزمون t مستقل برای نمرات افتراقی با نرم افزارSPSS نسخه ۲۵ تحلیل شد.
یافته ها: بسته آموزشی مقابله با استرس شغلی، سبب کاهش استرس شغلی کادر پرواز شده است. تحلیل هریک از مؤلفه های استرس شغلی نشان می دهد آموزش مقابله با استرس شغلی برای قدرت تصمیم گیری، فشار کاری و زمانی، ابهام نقش، کمبود ارزش، حمایت اجتماعی از مدیر و حمایت اجتماعی همکاران مؤثر بوده است.
نتیجه گیری: با توجه به اثربخشی بسته آموزشی مقابله با استرس شغلی پیشنهاد می شود از این بسته در دیگر شرکت های هواپیمایی و همچنین روان شناسان و مشاورانی که استرس شغلی کادر پرواز را درمان می کنند، استفاده شود.

بررسی تاثیر حمایت سازمانی ادراک شده در شکستن سکوت سازمانی با نقش میانجی تعهد عاطفی (مورد مطالعه: کارکنان ادارات دولتی شهرستان قم)

ابراهیم رحیمی

زمینه و هدف: سکوت کارکنان ، با اشاره به غفلت عمدی از ایده های مهم، پیشنهادات و نظرات آنها در مورد کارشان، تبدیل به یک مسئله حیاتی برای توسعه و مدیریت سازمانی شده است. هدف از این پژوهش، تاثیر متغیر حمایت سازمانی ادراک شده توسط کارکنان در شکستن سکوت با نقش میانجی تعهد عاطفی است.
روش کار: جامعه آماری شامل ۹۰۰ نفر از کارکنان ادارت دولتی شهرستان قم می باشد که با استفاده از فرمول کوکران، ۲۷۳ نفر به روش نمونه گیری تصادفی به عنوان نمونه انتخاب گردیدند. این پژوهش از نظر هدف، کاربردی، روش انجام پژوهش، پیمایشی و ابزار گردآوری اطلاعات، پرسشنامه می باشد. گویه های پرسشنامه استاندارد بوده و از مطالعات معتبری استخراج و از نظرات استاد خبره بهره گرفته شد، لذا روایی آن مورد تایید بوده و برای بررسی پایایی پرسشنامه، از روش محاسبه آلفای کرونباخ استفاده شد، با توجه به اینکه میزان این ضریب ، برای متغیرها و برای کل پرسشنامه بالاتر از ۰.۷ می باشد، لذا پایایی آن نیز مورد تایید قرار گرفت. تجزیه و تحلیل اطلاعات پس از جمع آوری داده های مورد نیاز از شرکت کنندگان با استفاده از نرم افزارهای SPSS۲۳.۰ و Smartpls۳ انجام شد.
یافته ها: نتایج نشان داد که حمایت سازمانی ادراک شده با سکوت کارکنان رابطه مثبت دارد. همچنین نتایج نشان داد که تعهدعاطفی رابطه بین حمایت سازمانی درک شده کارکنان و سکوت کارکنان را میانجیگری می کند.
نتیجه گیری: با توجه به رابطه بین حمایت سازمانی ادارک شده و تعهد عاطفی با سکوت کارکنان، ضروری است این مولفه ها مورد توجه برنامه ریزان قرار گیرد.

مروری بر علل خطاهای پرستاری و راهکارهای کاهش آن در مطالعات گذشته

مصطفی پویا کیان

زمینه و هدف: خطاهای پرستاری تهدیدی جدی برای حفظ ایمنی بیمار است که تکرار آن می تواند به افزایش نگرانی عمومی و سلب اعتماد از دریافت کنندگان خدمات نظام سلامت و امتناع از روند درمان منجر شود؛ از این رو در مطالعه حاضر به بررسی انواع خطاها و علل بروز آن در پرستاران، دلایل گزارش ندادن آن و راهکارهای کاهش خطاها پرداخته شده است.
روش کار: پژوهش حاضر مطالعه ای مروری-روایتی بر مقالات انگلیسی و فارسی در زمینه خطاهای پرستاران در بازه زمانی (۲۰۱۸-۲۰۰۸) بوده که در سال ۱۳۹۸ انجام شده است. جست وجوی مقالات در سه پایگاه داده ای داخلی مانند SID، Magiran و Iran Medex و در پنج پایگاه خارجی Google scholar، PubMed، Scopus، Science Direct، Springer انجام شد.
یافته ها: بیشترین خطاهای پرستاری از نوع خطاهای عملکردی با ۲۶ مورد بوده است. عوامل ایجادکننده خطرات، به عوامل ایجادکننده خطاهای مرتبط با پرستار، سازمان، بخش و بیمار تقسیم بندی شده است. از دلایل گزارش ندادن خطاهای پرستاران می توان به ترس از عواقب، مجازات و سوء رفتار سازمانی اشاره کرد که ۳۸ درصد از مطالعات بررسی شده به این مورد اشاره کرده اند. از راهکارهای کاهش خطاها می توان به مواردی مانند آموزش پرستاران و کنترل های مدیریتی اشاره کرد.
نتیجه گیری: خطاهای پرستاری از راه های مختلف مطالعه شده است. این مطالعات نه تنها برای شناسایی خطاهای پرستاران بوده، بلکه با هدف تقویت دانش و آگاهی در زمینه علل احتمالی و عوامل پیشگیری از آن انجام شده است. فواید این دیدگاه مقالات، به ارائه خدمات مناسب مراکز درمانی، برنامه ریزی صحیح برای بیمارستان ها توسط مدیران و پیشرفت آموزش های پرستاران منجر می شود. با این حال در مطالعات کمتر از روش های نوین شناسایی خطرات استفاده شده است.