http://journal.iehfs.ir مجله ارگونومی - مقالات نشریه - سال 1396 جلد5 شماره4 Yektaweb Collection - https://yektaweb.com fa 1396/12/10 http://iehfs.ir/journal/browse.php?a_id=472&sid=1&slc_lang=fa <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:12px;"><span style="font-family:iransans;"><strong><span style="color:#6A0088;">زمینه و هدف</span></strong><strong><span style="color:#7030A0;">:</span></strong> فرآیند طراحی و ساخت در شرکت های الکترونیکی، بیشترین مدت زمان کار با رایانه را به خود اختصاص می دهد. به علت فراوانی اختلالات اسکلتی ـ عضلانی در کاربران رایانه لازم است که محققان نسبت به شناسایی ریسک فاکتورها و مشکلات ارگونومیکی و راه های کاهش آنها اقدام کنند.<br> <strong><span style="color:#6A0088;">روش کار</span></strong><strong><span style="color:#7030A0;">:</span></strong> این مطالعۀ توصیفی<span dir="LTR">-</span> تحلیلی، به صورت مداخله ای در شرکت مهندسی به پژوه در اصفهان انجام شد. بررسی آماری به صورت سرشماری (۳۱ نفر) انجام شده و از پرسش نامۀ نوردیک و روش ارزیابی سریع تنش اداری (<span dir="LTR">ROSA</span>) برای ارزیابی ریسک فاکتورهای ارگونومی استفاده شد. آنالیزآماری داده ها با آزمون نا پارامتری مک نمار و ویلکاکسون و استفاده از نرم افزار <span dir="LTR">SPSS</span> انجام شد. <span style="font-family:b nazanin;"></span><br> <strong><span style="color:#6A0088;">یافته ها:</span></strong> نتایج حاصل از پرسش نامۀ نوردیک قبل از مداخلۀ ارگونومی فراوانی مشکلات در ناحیۀ آرنج صفر، ناحیۀ کمر، فوقانی پشت، گردن و شانه را&nbsp; با فراوانی ۳۸- ۴۵ درصد نشان می دهد. ارزیابی ریسک فاکتورهای ارگونومیکی حاصل از پرسش نامۀ ارزیابی سریع تنش اداری قبل از مداخله، نشان می دهد که ۳۵/۵% (۱۱نفر) در سطح ریسک کم؛ ۳۸/۷% (۱۲نفر) در ناحیۀ هشدار و ۲۵/۸% (۸نفر) در ناحیۀ ضرورت انجام مداخلۀ ارگونومی قرار دارند. بررسی های آماری پس از اجرای مداخلات ارگونومیکی نشان می دهد که تعداد افراد در ناحیۀ هشدار و ضرورت کمتر از تعداد افراد قبل از مداخله بوده است.<br> <strong><span style="color:#6A0088;">نتیجه گیری:</span></strong> بیشترین اختلالات اسکلتی ـ عضلانی در ناحیۀ گردن، کمر، فوقانی پشت و شانه ها گزارش شد. نتایج آماری بعد از مداخله<strong><span dir="LTR"> </span></strong>های ارگونومیکی، نشان دهندۀ کاهش این اختلالات است. نتایج منجر به درک این موضوع شد که خطر<strong><span dir="LTR"> </span></strong>های موجود در شرکت های الکترونیکی به ویژه بروز ضایعات اسکلتی ـ عضلانی را می توان با مداخله<strong><span dir="LTR"> </span></strong>های ارگونومی و تکیه بر اقدامات مهندسی، مدیریتی و آموزشی کاهش داد. </span></span><br> &nbsp;</div> ناصر صدرا ابرقویی http://iehfs.ir/journal/browse.php?a_id=489&sid=1&slc_lang=fa <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:12px;"><span style="font-family:iransans;"><strong><span style="color:#6A0088;">زمینه و هدف</span></strong><strong><span style="color:#7030A0;">:</span></strong> روشنایی نامناسب در محیط کار می تواند سبب وضعیت نامتعارف در پوسچر کاری شاغلین دفتری شود. تامین<span dir="LTR"> </span>نبودنِ شرایط ارگونومیک در دفاتر اداری به دلیل ایجاد پوسچر نامناسب هنگام کار، می تواند سبب افزایش فشار به اندام اسکلتی عضلانی شده و در دراز مدت اختلالاتی را ایجاد کند. در این مقاله ارتباط روشنایی محیط کار با وضعیت بدن کارکنان اداری بررسی شده است.<br> <strong><span style="color:#6A0088;">روش کار</span></strong><strong><span style="color:#7030A0;">:</span></strong> در این مطالعه، شدت روشنایی موضعی در سطح افقی کار و در ارتفاع عمودی چشم ناظر، همچنین شدت روشنایی عمومی بر<span dir="LTR"> </span>اساس الگوی انجمن مهندسان روشنایی با دستگاه<span dir="LTR">SEKONIC C-۷۰۰۰ </span>&nbsp;اندازه گیری شد. همچنین برای بررسی میزان شیوع و شدت دردهای اختلالات اسکلتی عضلانی به ترتیب از پرسش نامۀ نوردیک و نقشۀ بدن و برای ارزیابی سریع تنش اداری از چک<span dir="LTR"> </span>لیست <span dir="LTR">(ROSA: Rapid Office Strain&nbsp;Assessment)</span> استفاده شد و داده های مطالعه با نرم افزار<span dir="LTR">SPSS ۲۱</span> تجزیه و تحلیل شد.<br> <strong><span style="color:#6A0088;">یافته ها:</span></strong> نتایج مطالعه نشان داد که میانگین شدت روشنایی عمومی، موضعی در سطح کار و سطح چشم به ترتیب۳۰/۶%، ۳۳/۹ % و ۳۸/۴% کمتر از حد الزام کشوری <span dir="LTR">&nbsp;(OEL)</span>بود. ناحیۀ گردن و کمر بالاترین اختلالات اسکلتی<span dir="LTR"> </span>عضلانی را بین افراد بررسی<span dir="LTR"> </span>شده داشتند. بیشترین درصد فراوانی نمره در روش <span dir="LTR">ROSA</span> نمرۀ ۵ به میزان ۴۱/۷% بود و بین شدت روشنایی موضعی و نمرۀ<span dir="LTR">ROSA </span>&nbsp;ارتباط معناداری وجود داشت. <strong><span dir="LTR"></span></strong><br> <strong><span style="color:#6A0088;">نتیجه گیری:</span></strong> میزان شدت روشنایی می تواند به عنوان یکی از عوامل تاثیر<strong><span dir="LTR"> </span></strong>گذار بر پوسچر در کارکنان اداری قلمداد شود. بهبود روشنایی می تواند با اصلاح پوسچر به کاهش شدت درد های اسکلتی عضلانی و وضعیت بدن کارکنان و به دنبال آن افزایش راحتی آنها کمک کند<strong><span dir="LTR">.</span></strong><span style="font-family:b nazanin;"></span></span></span></div> رستم گلمحمدی http://iehfs.ir/journal/browse.php?a_id=478&sid=1&slc_lang=fa <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:12px;"><span style="font-family:iransans;"><strong><span style="color:#6A0088;">زمینه و هدف</span></strong><strong><span style="color:#7030A0;">:</span></strong> بسیاری از کارگران از جمله جوشکاران، در طول نوبت کاری و هنگام کار پوسچرهای نامناسبی دارند، بررسی چنین پوسچرهایی به منظور انجام اقدامات اصلاحی اهمیت بسزایی دارد. از این رو مطالعۀ حاضر با هدف ارزیابی فعالیت عضلات جوشکاران در پوسچرهای رایج جوشکاری در خطوط انتقال گاز انجام شد.<br> <strong><span style="color:#6A0088;">روش کار</span></strong><strong><span style="color:#7030A0;">:</span></strong> این مطالعۀ مقطعی از نوع توصیفی ـ تحلیلی روی ۱۵ نفر از جوشکاران منطقۀ هفت عملیات انتقال گاز انجام شد. پس از انجام بررسی های لازم، سه پوسچر که بیشترین استفاده را در خطوط انتقال گاز داشتند، به منظور ارزیابی فعالیت عضلات شناسایی شد. فعالیت الکترومیوگرافی سطحی عضلات راست کنندۀ ستون مهره ای، دوسر رانی، پهن داخلی، دوقلوی داخلی، دوقلوی خارجی، درشت نی قدامی، راست شکمی، مایل داخلی شکم، مایل خارجی شکم و نیم وتری در سه پوسچر در این مطالعه ثبت و براساس حداکثر انقباض ارادی (<span dir="LTR">MVC</span>) تجزیه و تحلیل شد.<br> <strong><span style="color:#6A0088;">یافته ها:</span></strong> نتایج نشان داد که میانگین فعالیت عضلات در پوسچر زانوزده به صورت معناداری نسبت به دو پوسچر دیگر کمتر بود (<em>P</em><۰/۰۰۱). مقایسۀ میانگین فعالیت هر عضله در پوسچرهای ارزیابی شده نشان داد که بیشترین فعالیت مربوط به عضلات درشت نی قدامی، پهن داخلی و دوسر رانی بود. عضلات شکم کمترین فعالیت را داشتند.<br> <strong><span style="color:#6A0088;">نتیجه گیری:</span></strong> فعالیت عضلات جوشکاران در پوسچرهای ارزیابی شده بسیار بالا بود. براساس یافته های این مطالعه، فعالیت عضلات به شدت تحت تأثیر نوع پوسچر و زاویۀ مفاصل بود. به طوری که فعالیت عضلات در پوسچر زانوزده با توجه به زاویه مناسب مفاصل و انتقال مستقیم نیروی وزن بدن نسبت به دو پوسچر دیگر کم بود. </span></span></div> مهرداد عنبریان http://iehfs.ir/journal/browse.php?a_id=484&sid=1&slc_lang=fa <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:12px;"><span style="font-family:iransans;"><strong>زمینه و هدف:</strong> ملاحظات ارگونومیکی در طراحی محصول طی چند دهه گذشته افزایش یافته است. امروزه شرکت های بی شماری جنبه های ارگونومیکی را در محصولات خود بکار میگیرند تا بدین ترتیب نیاز و و رضایت مشتری را در توسعه محصولات جدید تحقق بخشند.<br> <strong>روش کار:</strong> در این مطالعه 435 نفر از کارآموزان 18 تا 22 سال یکی از مراکز آموزش عالی فنی و حرفه ای شهر تهران برای تکمیل پرسشنامه کانو از طریق ارتباط مستقیم با کاربر و مصاحبه مورد بررسی قرار گرفتند. در این مطالعه از روش های ادغام مدل کانو و گسترش عملکرد کیفیت (<span dir="LTR">QFD</span>) جهت بهبود طراحی کارگاههای موسسات فنی و حرفه ای به لحاظ ارگونومیکی و مبتنی بر نیازهای کاربران استفاده گردید. پس از تکمیل پرسشنامه کانو توسط این افراد، پاسخ ها مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته و نتایج حاصل وارد ماتریس کیفیت ویژگی (<span dir="LTR">HOQ</span>) شد.<br> <strong>یافته ها: </strong>نتایج حاصل از این مطالعه نشان داد که طراحی و کاربرد ایمن مهمترین ویژگی بود که کاربر در فضای کاری کارگاه های آموزشی به دنبال آن بود. از سوی دیگر، معیارهای قابلیت تنظیم، ضخامت مواد و مبلمان ارتباط تقریبا معنی داری با ارگونومی و راحتی نداشت. دلیل آن را میتوان به احتمال زیاد از عدم آگاهی آنها از اهمیت پوسچرهای صحیح بدن و مزیت مبلمان قابل تنظیم دانست.<br> <strong>نتیجه گیری:</strong> این مطالعه نشان داد که از هر دو رویکرد مدل کانو و روش گسترش عملکرد کیفیت (<span dir="LTR">QFD</span>) میتوان در شناسایی و تعیین اولویت های طراحی محصول و محیط کاری از دیدگاه کاربر استفاده نمود.</span></span></div> مصطفی حسنوند http://iehfs.ir/journal/browse.php?a_id=494&sid=1&slc_lang=fa <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:12px;"><span style="font-family:iransans;"><strong><span style="color:#6A0088;">زمینه و هدف</span></strong><strong><span style="color:#7030A0;">:</span></strong> اخیراً روش جدیدی برای طبقه بندی بار کاری فیزیکی بر مبنای شبکۀ استنتاج عصبی ـ فازی تطبیقی (<span dir="LTR">ANFIS: Adaptive Neuro Fuzzy Inference System</span>) ابداع شده است. هدف از این بررسی بهینه سازی این مدل به منظور کاهش خطا و افزایش دقت مدل در طبقه بندی بار کاری فیزیکی بود.<br> <strong><span style="color:#6A0088;">روش کار</span></strong><strong><span style="color:#7030A0;">:</span></strong> سی مرد سالم بین ۲۱ تا ۴۲ سال با در نظر گرفتن معیارهای ورود به بررسی به صورت تصادفی انتخاب شدند. ضربان قلب و میزان اکسیژن مصرفی نمونه ها، حین انجام تست پله، همچنین حداکثر توان هوازی آنان با تست تردمیل مستقیماً اندازه گیری شد. پس از محاسبۀ <span dir="LTR">%<em>VO</em>_۲max<a href="#_ftn1" name="_ftnref1" title="">^{^[۱]}</a></span> به عنوان استاندارد طلایی طبقه بندی بار کاری فیزیکی، میان ورودی های مدل و بار کاری فیزیکی به عنوان خروجی، روابط محاسباتی مربوط در نرم افزار متلب ایجاد و سپس الگوریتم ژنتیک به عنوان تکنیک بهینه سازی به مدل اعمال شد.<br> <strong><span style="color:#6A0088;">یافته ها:</span></strong> میانگین دقت مدل بهینه شده به ۹۷/۹۲درصد افزایش یافت. این مقدار در مدل پایه ۹۲/۹۵درصد بود. خطای جذر میانگین مربعات (<span dir="LTR">RMSE: Root Mean Square Error</span>) مدل بهینه شده و پایه به ترتیب ۵/</span></span><span style="font-family: iransans; font-size: 12px; text-align: justify;">۴۱۸۶</span><span style="font-size:12px;"><span style="font-family:iransans;"> و ۳/</span></span><span style="font-family: iransans; font-size: 12px; text-align: justify;">۱۸۸۲</span><span style="font-size:12px;"><span style="font-family:iransans;"> و حداکثر محدودۀ خطای مدل بهینه شده در براورد بار کاری فیزیکی ۵<span dir="LTR">&plusmn;</span>% بود.<br> <strong><span style="color:#6A0088;">نتیجه گیری:</span></strong> نتایج پژوهش کارایی مطلوب مدل بهینه شده را در تخمین بار کاری فیزیکی کاملاً تأیید می کند. از مزیت های این مدل، علاوه بر داشتن دقت زیاد، سادگی و قابلیت پیاده سازی در محیط های کاری واقعی همچنین در نظر گرفتن اختلافات بین فردی است.</span></span> <div></div> </div> مینا صالحی http://iehfs.ir/journal/browse.php?a_id=422&sid=1&slc_lang=fa <p dir="RTL" style="text-align: justify;"><span style="font-size:12px;"><span style="font-family:iransans;"><strong><span style="color:#6A0088;">زمینه و هدف</span></strong><strong><span style="color:#7030A0;">:</span></strong> ارگونومی مشارکتی به معنی مشارکت فعال همۀ اجزای سازمان در توسعه و اجرای دانش ارگونومی به قصد ارتقای شرایط محیط کار، کیفیت و بهره وری سازمان است. این بررسی با هدف مشخص کردن روند مناسب شرایط کار با رویکرد ارگونومی مشارکتی و تأثیر آن بر صنایع چاپ صورت گرفته است.<br> <strong><span style="color:#6A0088;">روش کار</span></strong><strong><span style="color:#7030A0;">:</span></strong> این بررسی از نوع مداخله ای است و در یکی از مراکز صنایع چاپخانه ای انجام شده است. برای شناسایی ریسک فاکتورهای ارگونومیکی از &laquo;پرسشنامۀ نوردیک&raquo; و &laquo;نکات بازبینی ارگونومی&raquo; و برای ارزیابی کیفیت زندگی کاری شاغلان از &laquo;پرسشنامۀ تعدیل شدۀ کیفیت زندگی کاری <span dir="LTR">NIOSH</span>&raquo; استفاده و بررسی نتایج با استفاده از نرم افزار <span dir="LTR">SPSS_۲۰</span> و آزمون تی زوجی انجام شده است.<br> <strong><span style="color:#6A0088;">یافته ها:</span></strong> بررسی شاخص های بهداشت، سلامت و شرایط کار براساس فهرست بازبینی تکمیلی قبل و بعد از به کارگیری نکات بازبینی با رویکرد ارگونومی مشارکتی نشان دهندۀ افزایش معنادار است. تحلیل یافته ها با استفاده از آزمون تی زوجی بهبود بارزی را از لحاظ آماری در کیفیت زندگی کاری و کاهش اختلالات اسکلتی ـ عضلانی بعد از مداخله نشان می دهد (۰/۰۰۰۱ > <em><span dir="LTR">P</span></em>).<br> <strong><span style="color:#6A0088;">نتیجه گیری:</span></strong> با توجه به نتایج می توان گفت توانایی و مهارت های فنی اجتماعی افراد با قرار گرفتن در فرایند ارگونومی مشارکتی افزایش پیدا کرده است. افزایش کیفیت زندگی شاغلان در نیل به هدف ارتقای سلامت آنان و کاهش حوادث شغلی نقش بسزایی دارد. بنابراین اجرای برنامۀ ارگونومی مشارکتی با همکاری مدیران صنایع گامی مؤثر در راستای دستیابی به رضایت و سلامت نیروی انسانی است.</span></span><br> &nbsp;</p> جلیل درخشان http://iehfs.ir/journal/browse.php?a_id=493&sid=1&slc_lang=fa <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:12px;"><span style="font-family:iransans;"><strong><span style="color:#6A0088;">زمینه و هدف</span></strong><strong><span style="color:#7030A0;">:</span></strong> ایستگاه کاری تأثیر عمده بر اختلالات اسکلتی ـ عضلانی دارد، و به همین دلیل توجه به ایستگاه کاری کارکنان ضروری است. این بررسی با هدف مشخص کردن تأثیر ایستگاه کاری بر دردهای اسکلتی ـ عضلانی در کارکنان اداری انجام شده است<span dir="LTR">.</span><span style="font-family:b nazanin;"></span><br> <strong><span style="color:#6A0088;">روش کار</span></strong><strong><span style="color:#7030A0;">:</span></strong> ۳۰نفر کارمند اداری در این بررسی توصیفی ـ تحلیلی شرکت کردند. داده ها با استفاده از پرسشنامۀ اختلالات اسکلتی ـ عضلانی نوردیک در مداخلۀ طراحی ارگونومیک سه ایستگاه کاری (نشسته، ایستاده و نشسته ـ ایستاده) قبل و بعد از مداخله جمع آوری و برای تحلیل داده ها از آزمون <span dir="LTR">t</span> و رگرسیون چندگانه استفاده شد.<br> <strong><span style="color:#6A0088;">یافته ها:</span></strong> میانگین (انحراف معیار) سن و سابقۀ کار ۳۰ کارمند شرکت کننده به ترتیب ۳/۴۴(۵) و ۲۰(۵) سال بود. بین نوع ایستگاه کاری قبل و بعد از مداخله، با ابراز ناراحتی های اسکلتی ـ عضلانی، ارتباط معنی دار (۰/۰۲<span dir="LTR">P=</span>) و همچنین بین متغیرهای اختلالات اسکلتی ـ عضلانی در شانه، گردن، کمر و دست/مچ دست با ایستگاه های کاری ارتباط معنی دار وجود داشت. ارتباط بین سن، سابقۀ کار و شاخص <span dir="LTR">BMI</span> با اختلالات اسکلتی ـ عضلانی هم معنی دار بود<strong>.</strong><span style="font-family:b nazanin;"></span><br> <strong><span style="color:#6A0088;">نتیجه گیری:</span></strong> با توجه به نتایج این بررسی، بهترین ایستگاه کاری موقعیت نشسته ـ ایستاده است. بنابراین، با تغییر نوع ایستگاه های کاری، ناراحتی های اسکلتی ـ عضلانی کارمندان به طور مطلوب کاهش می یابد.</span></span><br> &nbsp;</div> کمال ابراهیمی http://iehfs.ir/journal/browse.php?a_id=491&sid=1&slc_lang=fa <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:12px;"><span style="font-family:iransans;"><strong><span style="color:#6A0088;">زمینه و هدف</span></strong><strong><span style="color:#7030A0;">:</span></strong> مشکلات و عوارض ناشی از نامناسب بودن ابعاد میز و صندلی در تغییر شکل تن کودکان از مسائل مورد توجه در جهان و هدف از این پژوهش بررسی روند تغییرات ابعاد آنتروپومتریک دانش آموزان ابتدایی استان مازندران سال های ۱۳۷۱ و ۱۳۹۳ است.<br> <strong><span style="color:#6A0088;">روش کار</span></strong><strong><span style="color:#7030A0;">:</span></strong> در دو بررسی مقطعی در سال های ۱۳۷۱ و ۱۳۹۳ اطلاعات آنتروپومتریک دانش آموزان دورۀ ابتدایی در محدودۀ سنی ۶ تا ۱۱ سال جمع آوری و در سال ۱۳۷۱ از جامعۀ دانش آموزی ۲۵۴۲۰۴ نفری، تعداد ۱۷۵۸ نفر و در سال ۱۳۹۳ از جامعۀ دانش آموزی ۲۰۸۸۲۰ نفری، تعداد ۲۳۳۶ نفر با استفاده از روش نمونه گیری تصادفی طبقه ای انتخاب شدند. سال ۱۳۷۱ اندازه گیری با آنتروپومتر مکانیکی، و سال ۱۳۹۳، اندازه گیری با استفاده از صندلی آنتروپومتری، دوربین عکاسی و نرم افزار فتوگرافیکال آنتروپومتر ساخته شده توسط محقق انجام شد. در این بررسی پارامترهای وزن، طول قد، ارتفاع نشسته، ارتفاع شانۀ نشسته، پهنای عرضی شانه ها، پهنای باسن، ضخامت ران، طول باسن رکبی نشسته، طول باسن زانو نشسته و... اندازه گیری شد و داده های بررسی با استفاده از نرم افزار <span dir="LTR">SPSS</span> نسخۀ ۲۰ تحلیل شد.<span style="font-family:b nazanin;"></span><br> <strong><span style="color:#6A0088;">یافته ها:</span></strong> مقایسۀ دو بررسی نشان داد که میانگین (انحراف معیار) وزن دانش آموزان پسر از ۲۵/۸۲ (۵/۹) به ۳۲/۱۷ (۱۱/۰۳) کیلوگرم (۶/۳۵ کیلوگرم افزایش) و وزن دختران از ۲۵/۱۹ (۶/۵) به ۳۳/۱۰ (۱۲/۵۰) کیلوگرم (۷/۹۱ کیلوگرم افزایش)، و طول قد پسران از ۱۲۷/۲۶ (۶/۹) به ۱۳۴/۸۰ (۱۰/۸۴) سانتی متر (۷/۵۴ سانتی متر افزایش) و طول قد دختران از ۱۲۶/۵ (۱۰/۱) به ۱۳۳/۳۰ (۱۱/۸۰) سانتی متر (۶/۸ سانتی متر افزایش) افزایش یافته و در سایر فاکتورهای آنتروپومتری نیز تغییراتی داشته اند.<br> <strong><span style="color:#6A0088;">نتیجه گیری:</span></strong> نتایج بررسی تغییر در اندازه های آنتروپومتری دانش آموزان را طی ۲۲ سال نشان می دهد و نیاز به دقت در طراحی و ساخت وسایل کودکان به خصوص میز و صندلی مورد استفاده در مدارس را مشخص می کند.</span></span></div> امین موعودی