مجله ارگونومی

ارتباط وضعیت ارگونومیکی ایستگاه‌های کار و اختلالات اسکلتی ـ عضلانی با کیفیت زندگی کاری و متغیرهای دموگرافیکی در کارکنان اداری شهرداری تهران

شهناز طباطبایی

زمینه و هدف: به دلیل رقابت روزافزون سازمان ها، توجه به ایستگاه های کار و کیفیت زندگی کاری در کارکنان اهمیت روزافزونی یافته است. این مطالعه با هدف بررسی ارتباط بین وضعیت ارگونومیکی ایستگاه های کار و اختلالات اسکلتی ـ عضلانی با کیفیت زندگی کاری و متغیرهای دموگرافیکی در کارکنان اداری یکی از مناطق شهرداری تهران انجام شد.
روش کار: این پژوهش از نوع توصیفی ـ تحلیلی است و جامعه آماری آن شامل ۶۰۰ تن از کارکنان اداریِ یکی از مناطق شهرداری تهران بودند. ۲۵۵ نفر از آن ها، به عنوان گروه نمونه در دسترس در نظر گرفته شدند. ابزار، شامل پرسش نامه های اطلاعات فردی ـ شغلی، نوردیک، کیفیت زندگی شغلی والتون و چک لیست شاخص های ارگونومیکی محیط کار اداری بود. برای تحلیل داده ها از آزمون t و رگرسیون چندگانه استفاده شد.
یافته ها: بیشتر نمونه ها (۵۶/۹%) را زن ها با میانگین سنی ۳۳ سال تشکیل می دهند. بین تمام شاخص های ارگونومیکی، با نمره کیفیت زندگی، ارتباط معنی دار و مثبت وجود دارد. بین متغیرهای سن، تحصیلات، میزان خواب شبانه، شرایط روانی، اختلالات اسکلتی ـ عضلانی در گردن، شانه و پا، با کیفیت زندگی شغلی ارتباط معنی داری وجود دارد. می توان کیفیت زندگی شغلی را از طریق اختلالات اسکلتی ـ عضلانی و متغیرهای دموگرافیکی پیش بینی کرد؛ ولی این پیش بینی را نمی توان از طریق شاخص های ارگونومیکی انجام داد.
نتیجه گیری: بین وضعیت ارگونومیکی ایستگاه های کاری و اختلالات اسکلتی ـ عضلانی کارکنان با کیفیت زندگی شغلی و متغیرهای دموگرافیک ارتباط وجود دارد. بدین ترتیب با بهبود وضعیت ارگونومیکیِ ایستگاه های کار، وضعیت جسمانی و کیفیت زندگی شغلی کارمندان به طور مطلوبی تحت تأثیر قرار می گیرد.

تأثیر گوۀ پاشنه بر فعالیت الکترومایوگرافی عضلات منتخب ناحیۀ کمر، هنگام بلندکردنِ بار

مهرداد عنبریان

زمینه و هدف: هدف از انجام پژوهش پیشِ رو، بررسی تأثیر گوۀ پاشنه بر میزان فعالیت الکترومایوگرافی عضلات منتخب سمت راست و چپِ ناحیۀ کمر، هنگام بلند کردن بار بود.
روش کار: هفده مرد جوان در این مطالعۀ نیمه تجربی داوطلبانه شرکت کردند. آزمودنی ها، جعبه ای معادل ۱۰ درصد وزن بدن خود را از ارتفاع بالای مفصل ران بلند می کردند و با خم کردن زانو تا جایی پایین می آمدند که ران به موازات زمین قرار می گرفت و دوباره به وضعیت شروع برمی گشتند. این وظیفه ۹ بار در دو شرایط همراه و بدون گوۀ پاشنه انجام شد. متغیرهای میزان فعالیت نرمالیز شد و فرکانس میانۀ عضلات ارکتوراسپاین و مولتی فیدوس با سیستم الکترومایوگرافی ME۶۰۰۰ ثبت شد. همچنین، آزمودنی ها جعبۀ مذکور را در حالت ایستاده و با دست باز به مدت ۳۰ ثانیه در حالت استاتیک نگه می داشتند. از تست t همبسته برای تحلیل داده ها استفاده شد (۰/۰۵>P).
یافته ها: قرار دادن گوۀ پشت پاشنۀ پا هنگام نگه داشتن استاتیک بار، تغییر معناداری در میزان فرکانس میانۀ عضلۀ ارکتوراسپاین سمت راست ایجاد کرد(۰/۰۵>P). همچنین گوۀ پاشنه، باعث کاهش معنادار میزان فعالیت عضلات ارکتوراسپاین هر دو طرف و همچنین عضلۀ مولتی فیدوس سمت چپ، هنگام برداشتن دینامیکی بار شد (۰/۰۵>P). برای دیگر متغیرها تفاوت معناداری بین دو وضعیت دیده نشد (۰/۰۵>P).
نتیجه گیری: کاهش سطح فعالیت عضلات ناحیۀ کمر در این تحقیق در وضعیت همراه گوۀ پاشنه احتمالاً می تواند سبب تأخیر در بروز خستگی هنگام انجام این گونه وظایف شغلی شود. این نتایج ممکن است در طراحی کفش برای محیط های شغلی مفید باشد، هرچند ارائۀ نظر قطعی مستلزم انجام مطالعات دقیق بیشتری است.

تعیین مشخصه‌های آنتروپومتری استاتیکی کاربران رایانۀ اتاق مونیتورینگ یکی از صنایع استان مازندران برای طراحی صندلی ارگونومی ایستگاه کار

محمد امین موعودی

زمینه و هدف: نشستن طولانی مدت، یکی از عوامل بیماری زای محیط کار است و بی توجهی به اصول ارگونومی در این رابطه، سبب ایجاد اختلالات اسکلتی عضلانی مثل کمردرد، درد لگن، درد کتف، آرنج، شانه، بازو، مچ دست و پا و دردهای عضلانی در نقاط دیگر بدن خواهد شد. این پژوهش با توجه به اصول و طراحی ارگونومی، برای طراحی صندلی ارگونومی متناسب با کاربران رایانه در اتاق مونیتورینگِ یکی از صنایع استان مازندران انجام شد.
روش کار: شرکت کنندگان در این مطالعه ۳۲ کارمندِ مردِ اتاق مانیتورینگِ یکی از صنایع استان مازندران بودند. ۲۴ پارامتر از بدن هر فرد، درحالی که در وضعیتی عمودی و روی یک صندلی با قابلیت تنظیم ارتفاع نشسته بودند، با کالیپر آنتروپومتری و متر، اندازه گیری شد و داده ها با استفاده از برنامه های آماری Excel و Minitab آنالیز شدند.
یافته ها: میانگین سنی افراد مطالعه شده، ۵/۳۴ ±۴۲/۵۹ سال بود. صدک های ۲۵، ۵، ۵۰، ۹۰، ۷۵ و ۹۵ ابعاد آنتروپومتری آنان و ضریب همبستگی پیرسون برای طراحی ارتفاع، عمق، ارتفاع دسته، فاصلۀ بین دسته ها و پهنای صندلی ارگونومی به دست آمد. همۀ قطعات صندلی دو درجه آزادی دارند. حمایت کننده های ناحیۀ گردن و کمر به صورت کاملاً ویژه و با قابلیت تنظیم، برای این نوع صندلی طراحی شد. همچنین میزان تراکم پذیری سطح نشستنگاه با استفاده از استاندارد MIT (Massachusetts Institute of Technology)، براساس صدک ۹۵ وزن، برابر با ۴/۲۶ سانتی متر شد.
نتیجه گیری: با در نظر گرفتن این واقعیت که کشورهای دیگر نیز با توجه به ویژگی آنتروپومتری افراد، صندلی هایی مناسب طراحی و تولید می کنند، توصیه می شود مشابه این پژوهش در نقاط مختلف کشور انجام شده و صندلی هایی متناسب با ابعاد جسمی افراد و نیازهای آنان طراحی و تولید شود.

رابطۀ تعارض سازمانی با افسردگی در اعضای هیئت‌علمی دانشگاه علوم پزشکی همدان در سال 1396

مهدی بگلری

زمینه و هدف: توجه به تعارض سازمانی و افسردگی اعضای هیئت علمی که خود آموزش دهندگان اصلی یک نظام آموزشی هستند، بسیار ضروری است زیرا افزایش تعارض سازمانی منفی می تواند بر کاهش سلامت عمومی افراد تأثیرگذار باشد. بنابراین این مطالعه با هدف بررسی رابطۀ افسردگی شغلی با تعارض سازمانی در اعضای هیئت علمی انجام شد.
روش کار: این تحقیق از نوع همبستگی است و جامعۀ پژوهش شده، اعضای هیئت علمی علوم پایۀ ۷ دانشکدۀ تابعۀ دانشگاه علوم پزشکی در شهر همدان، به تعداد ۲۴۴ نفر و به صورت سرشماری در سال ۱۳۹۶ش بوده اند. برای جمع آوری اطلاعات، از پرسش نامۀ گلدبرگ و هیلر، به قصد سنجش افسردگی و پرسش نامۀ تعارض سازمانی استفاده شد. تحلیل داده ها به کمک روش های آمار توصیفی و ضریب همبستگی پیرسون و روش تحلیل رگرسیون برای مدل سازی با کمک نرم افزار SPSS نسخه ۱۶ انجام گرفت.
یافته ها: میانگین نمرۀ افسردگی، تعارض سازمانی، تعارض با مدیر، هم ردیفان و مرئوس، به ترتیب ۰/۸، ۲۲ و ۶/۷، ۷/۹ و ۷/۴ بوده است. نتایج حاکی از وجود همبستگی و ارتباط مثبت و معنی دار بین افسردگی و تعارض سازمانی (۰/۴۱۵=r،۰/۰۰۱=P) بود. این ارتباط در دو بُعد تعارض با هم ردیفان (۰/۶۱۵=r، ۰/۰۰۱=P) و تعارض با مرئوس (۰/۶۲۸=r، ۰/۰۰۱=P) نیز مشاهده شد، ولی در بُعد تعارض با مدیر، ارتباط معنی داری دیده نشد.
نتیجه گیری: با توجه به وجود همبستگی بین تعارض سازمانی و افسردگی و ارتباط مثبت و مستقیم بین آن ها، باید بر عوامل مختلف ایجاد تعارض در جامعۀ پژوهش شده تمرکز کرد و برای رفع و بهبود آن ها به اقداماتی دست زد.

ارزیابی ناراحتی موضعی در مدادهای رایج و مداد ارگونومیک طراحی شده با مقیاس ناراحتی وضعیتی موضعی در دانش آموزان مقطع ابتدایی

نسرین نوری

زمینه و هدف: طراحی ابزار ممکن است نقش مهمی در توسعه مشکلات مرتبط با کار در دست و ساعد داشته باشد. با بهبود ویژگی های ارگونومیک ابزاردستی، سلامت کاربران و رضایت آن ها ممکن است تحت تأثیر مثبت قرار گیرد. هدف از اجرای این پژوهش ارزیابی ناراحتی موضعی ناشی از استفاده از مدادهای رایج مورد استفاده توسط دانش آموزان مقطع ابتدایی و مقایسه آن با مداد ارگونومیک طراحی شده است.
روش کار: در این مطالعه، ۵۰ دانش آموز دختر که همگی راست دست بودند جهت انجام بررسی احساس ناراحتی موضعی هنگام استفاده از مدادهای رایج مورد استفاده خود و مداد ارگونومیک طراحی شده شرکت کردند. با هر نوع نوشت افزار مورد بررسی در مطالعه یک پاراگراف شامل پنج خط از کتاب فارسی نوشتند. در انتها نظرات آنها با استفاده از پرسشنامه LPD (ناراحتی وضعیتی موضعی) جمع آوری و با استفاده از آزمون های آماری من-ویتنی و t مستقل و توسط نرم افزار آماری SPSS نسخه ۲۳ آنالیز گردید.
یافته ها: نتایج به دست آمده از مقیاس LPD نشان داد که این مقیاس به منظور ارزیابی ناراحتی وضعیتی موضعی در بین دانش آموزان مدارس می تواند بسیار مفید باشد. همچنین نتایج مقایسه میانگین داده های حاصل از پرسشنامه LPD نشان داد که بین مدادهای رایج و مداد طراحی شده تفاوت معنی داری از نظر ایجاد ناراحتی وضعیتی موضعی وجود دارد.
نتیجه گیری: در این مطالعه مشخص شد که استفاده از مدادهای رایج باعث ایجاد درد، فشار، ناراحتی موضعی در دست، ساعد و شانه می شود. و استفاده از مداد ارگونومیک طراحی شده فشار و درد وارده بر دست و شانه را کاهش می دهد.

ارتباط بین وضعیت نشستن در کلاس درس و دردهای اسکلتی – عضلانی دانش آموزان پسر مقطع ابتدایی

سعید ایل بیگی

زمینه و هدف: وضعیت نامطلوب نشستن و انحراف از وضعیت مطلوب قامتی یکی از عوامل مؤثر در میزان سلامت دانش آموزان در کلاس است. لذا هدف از این پژوهش، بررسی ارتباط بین وضعیت نشستن در کلاس درس و دردهای اسکلتی – عضلانی دانش آموزان پسر مقطع ابتدایی بود.
روش کار: در این پژوهشِ همبستگی، تعداد ۶۰ نفر از دانش آموزان پسر ابتدایی شهرستان بیرجند به صورت تصادفی- خوشه ای به عنوان نمونه آماری انتخاب شده اند و با استفاده از دو دوربین فیلم برداری وضعیت نشستن هر دانش آموز فیلم برداری شد. سپس وضعیت های مورد نظر استخراج و با استفاده از نرم افزار تحلیل حرکت کینوا، تجزیه وتحلیل شدند. همچنین، جهت اندازه گیری میزان شیوع درد از پرسشنامه استاندارد نوردیک استفاده شد. کلیه محاسبات آماری با استفاده از نرم افزار SPSS نسخه ۲۱ در سطح معنی داری (۰/۰۵≤p). انجام شد.
یافته ها: آزمون ضریب همبستگی اتا نشان داد که بین زاویه خمش کمر و گردن، زاویه چرخش کمر و گردن و درد اسکلتی عضلانی کمر و گردن ارتباط معنی داری وجود دارد (۰/۰۵≤p). همچنین، شیوع درد کمر و گردن در بین دانش آموزان به ترتیب ۴۰ و ۳۸/۳۳ درصد بود که در حد نسبتاً بالایی است.
نتیجه گیری: وضعیت نشستن اکثر دانش آموزان در کلاس های درس نامطلوب و آسیب زا است. بنابراین، انجام مداخلات اصلاحی و آموزش وضعیت صحیح نشستن در بین دانش آموزان مقاطع ابتدایی توصیه می شود.

رابطۀ شخصیت پویا با ایجاد شبکۀ ارتباطی با میانجی‌گری خشنودی شغلی بین پرستاران

بهنام محمدی

زمینه و هدف: پژوهش حاضر با هدف بررسی رابطه بین شخصیت پویا با ایجاد شبکۀ ارتباطی با میانجی گری خشنودی شغلی انجام شده است.
روش کار: در این مطالعه طرح پژوهش از نوع همبستگی، از طریق الگویابی معادلات ساختاری (Structural Equation Modeling) است. جامعۀ مد نظرِ پژوهش حاضر تمام پرستاران شاغل در بیمارستان های دولتی شهر همدان بودند که براساس روش نمونه گیری تصادفی ساده تعداد ۳۰۰ نفر به عنوان نمونۀ پژوهش حاضر انتخاب شدند. ابزارهای استفاده شده در این تحقیق مقیاس شخصیت پویای Bateman و Crant، پرسش نامۀ خشنودی شغلی کلی Brayfield و Roth و زیربعد ایجاد شبکۀ ارتباطی پرسش نامۀ رفتارهای پویایAshford و Black بودند. ارزیابی الگوی پیشنهادی با استفاده از روش همبستگی و تحلیل مسیر و با استفاده از نرم افزارهایSPSS و AMOS نسخۀ۱۸ انجام شد.
یافته ها: نتایج همبستگی پیرسون نشان داد که بین شخصیت پویا با خشنودی شغلی و ایجاد شبکۀ ارتباطی رابطۀ مثبت و معنی داری وجود دارد. نتایج تحلیل مسیر از برازندگی الگو با داده ها حمایت کرد. یافته ها نشان داد که خشنودی شغلی، رابطۀ بین شخصیت پویا با ایجاد شبکۀ ارتباطی را میانجی گری می کند.
نتیجه گیری: خشنودی شغلی موجب تقویت تلاش افرادِ با شخصیت پویا برای ایجاد شبکۀ ارتباطی می شود و شبکۀ ارتباطی شغلی را گسترده تر می کند.

مقایسۀ ویژگی‌های شخصیتی، رضایتمندی شغلی و سلامت روان پرسنل حادثه دیده و بدون حادثه در یک شرکت خودروساز تجاری ساز سبک

مستوره صداقت

زمینه و هدف: پژوهش حاضر با هدف مقایسۀ ویژگی های شخصیتی، رضایتمندی شغلی و سلامت روان پرسنل حادثه دیده و بدون حادثه در شرکت خودروسازی زامیاد انجام شد.
روش کار: این پژوهش توصیفی از نوع علّی ـ مقایسه ای است، جامعۀ آماری شامل کلیۀ پرسنل شرکت خودروسازی تجاری سبک شهر تهران (۲۵۰۰ نفر) بوده که با استفاده از روش نمونه گیری هدفمند تعداد ۱۲۰ نفر از پرسنل انتخاب شدند. بدین ترتیب که ۶۰ نفر از پرسنل حادثه دیده و ۶۰ نفر از پرسنل بدون حادثه به عنوان نمونۀ پژوهش انتخاب شدند. به منظور گردآوری اطلاعات لازم از پرسش نامه های سلامت روان GHQ، رضایت شغلی بری فیلد و روث و پرسش نامۀ ۵ عاملی شخصیت (NEO-FFI) استفاده شد. برای تحلیل داده ها، از روش های آماری شاخص‏ه ای مرکزی و از آزمون های t مستقل (دو گروه) و تحلیل واریانس یک طرفه برای مقایسۀ هر کدام از متغیرها بین پرسنل حادثه دیده و بدون حادثه استفاده شده است.
یافته ها: نتایج نشان داد که بین سه مولفۀ ویژگی های شخصیتی (مولفۀ توافق ۲۳/۱۵۸ F: وگشودگی به تجربه ها ۶/۹۰۲ F: و عصبیت ۵/۴۷۵ F:) پرسنل حادثه دیده و بدون حادثه از لحاظ آماری تفاوت معناداری وجود دارد. همچنین رضایت شغلی درسطح معناداری ۰/۰۰، بین دو گروه حادثه دیده و بدون حادثه تفاوت دارد و رضایت شغلی پرسنل بدون حادثه بالاتر از پرسنل حادثه دیده بوده است. بین سلامت روان و مؤلفه های (علائم جسمانی ۴/۸۰۴ F:، اختلالات اضطرابی ۸/۶۵۲ F: ، علائم افسردگی ۷/۵۵۹ F: ) دوگروه حادثه دیده و بدون حادثه تفاوت معناداری مشاهده شد.
نتیجه گیری: برنامه ریزی در راستای کنترل و بهبود فاکتورها و عوامل روانی و روانی ـ اجتماعی همچون رضایت شغلی، ویژگی های شخصیتی و سلامت روان در محیط های کاری امری ضروری به نظر می رسد که می تواند دستیابی به سطوح بالاتر سلامت و ایمنی کارکنان را تسهیل کند.