مجله ارگونومی

اندازه گیری گشتاور لازم برای بازکردن درب شیشه های دهان پهن و ارتباط آن با ویژگی های آنتروپومتریک و فیزیولوژیک مؤثر

حمیده رضوی

مقدمه: 9% از کل بسته بندی های محفظه ای موجود را بسته بندی شیشه ای دهان پهن تشکیل می دهد. حال آن که برخی مصرف کنندگان برای باز کردن درب شیشه ها، با مشکل مواجه می شوند. هدف تحقیق حاضر بررسی نیروهای وارده بر درب بسته بندی دهان پهن از طرف مصرف کننده و همچنین یافتن ارتباط بین گشتاور اعمالی با ویژگی های آنتروپومتری و فیزیولوژیکی افراد می باشد. بنابراین، طراحی و بسته بندی شیشه های دهان پهن می تواند بر اساس حداقل گشتاور قابل اعمال توسط گروه مصرف کنندگان انجام شود.

روش کار: در مقاله حاضر ابتدا با ساخت یک دستگاه اندازه گیری نیرو، متشکل از حسگرهای FSR به بررسی توزیع نیرو در کف و انگشتان دست پرداخته شد. دستگاه شامل 19 حسگر می باشد، 14 عدد از آن ها روی انگشتان و 5 عدد بر کف دست نصب می شوند. هر حسگر از طریق 2 سیم به درایور و سپس از طریق رابط USB به رایانه متصل می شود. از یک شیشه پر به وزن 1100 گرم و با قطر خارجی mm 58 استفاده و مقادیر نیروی اعمالی برای 10 پسر و 10 دختر دانشجو ثبت گردید. سپس با استفاده از نرم افزار Minitab17 یک رابطه ریاضی بین گشتاور اعمالی به درپوش و ویژگی های آنتروپومتری و فیزیولوژیکی افراد به دست آمد.

یافته ها: با مقایسه نتایج بدست آمده، مشخص گردید که تمرکز نیروها هنگام بازکردن درب بسته بندی دهان پهن بر روی انگشت اشاره می باشد. محاسبه گشتاور از طریق روابط ریاضی با استفاده از مقادیر نیروی اندازه گیری شده نشان داد که بیشینه گشتاور اعمالی مردان Nm 63/10 و برای زنان Nm 66/7 است. مطابق آزمون آماری F برای گشتاور (متغیرپاسخ) در سطح معنی داری 05/0، مقدار p-value برای گروه مردان و زنان به ترتیب 011/0 و 008/0 به دست آمد، که می توان نتیجه گرفت مشاهدات صورت گرفته از لحاظ آماری، معنادار بوده است.

نتیجه گیری: بررسی های آماری مشخص کرد که ابعاد دست و نیروی عضلانی بیشترین سهم را در اعمال نیرو دارا هستند. به علاوه نتایج مشخص کرد که برای شیشه مورد نظر، شرایط بسته بندی باید طوری تنظیم شود که برای مصرف کنندگان با کمترین توان فیزیکی (دراین تحقیق گشتاوری معادل Nm 11/5) قابل باز شدن باشد.

پایش یک دهه تولیدات علمی حوزه سلامت کار با تاکید بر پژوهش های ارگونومی

سید احسان سمائی

مقدمه: یکی از روش های متداول در بررسی علمی مجلات، روش تحلیل محتوا است. با توجه به کمبود مطالعات از این نوع در ارگونومی، و از سویی نیاز مبرم به اطلاعاتی در خصوص سمت و سو و ویژگی های پژوهش های انجام شده و به منظور برنامه ریزی های هر چه دقیق تر، این مطالعه با هدف تحلیل محتوای تولیدات علمی حوزه سلامت کار با تاکید بر ارگونومی طراحی گردید.

روش کار: این مطالعه بصورت مقطعی در میان مقالات منتشره از سوی چند نشریه تخصصی فارسی و لاتین داخلی با حداقل سه سال پیشینه انتشار برای دوره ای ده ساله از سال 1384 تا 1393 انجام شد. داده ها از طریق تمام شماری نمونه ها به کمک چک لیستی محقق ساخته و با استفاده از روش تحلیل محتوا جمع آوری گردید.

یافته ها: داده های حاصل از استخراج 927 مقاله از 5 نشریه تخصصی طی یک دهه، نشان داد که بیشترین سهم از پژوهش ها، مربوط به موضوع ارگونومی (27/24 درصد) است. ابزار پژوهشی مورد استفاده در مقالات ارگونومی عمدتاً پرسشنامه (77/69 درصد) بود. با توجه به نوع مطالعات، تنها 55/15 درصد از پژوهش های حوزه ارگونومی مداخله ای بود.

نتیجه گیری: انتشار مقالات با موضوع ارگونومی طی دهه اخیر روند روبه رشد داشته است. اکثر پژوهش ها با تاکید بر سلامت جسمی انجام پذیرفته و از ابعاد روانی و اجتماعی سلامت نسبتاً غفلت شده است. بیشتر تحقیقات حوزه ارگونومی از نوع مطالعات توصیفی، تحلیلی و مقطعی بود. درهمین راستا توجه بیشتر به مطالعات مداخله ای احساس می شود.

سرمایه اجتماعی محل کار و سلامت کارکنان: مطالعه مروری سیستماتیک

آرام تیرگر

مقدمه: افراد شاغل قسمت اعظم ساعات بیداری خود را در محل کار که سر شار از روابط انسانی و منبع عظیمی از سرمایه اجتماعی است، سپری می کنند. با توجه به ارتباط سرمایه اجتماعی محل کار با سلامت نیروهای کار هدف از این مقاله، بررسی مطالعات انجام شده در زمینه اثرات سرمایه اجتماعی محل کار بر سلامت کارکنان می باشد.

روش کار: این مطالعه، یک مطالعه مروری سیستماتیک می باشد. مقالات منتشر شده تمام متن و انگلیسی در پایگاه های علمی Scopus, PubMed, Google scholar با کلید واژه "سرمایه اجتماعی محل کار" و "سلامت"،"فشارخون بالا"،"دیابت"، "افسردگی" بدون محدودیت زمانی جستجو شد و تعداد 14 مقاله واجد شرایط مورد بررسی قرار گرفت.

یافته ها: سرمایه اجتماعی محل کار با بیماری هایی مانند بیماری قلبی، فشارخون بالا، دیابت و افسردگی نیروهای کار در ارتباط بوده است.

نتیجه گیری: سرمایه اجتماعی در محل کار باید بعنوان یکی از راه های اصلی ارتقاء سلامت مورد توجه قرار گیرد.

بررسی تاثیر شخصیت انسانی بر قابلیت اطمینان انسانی و بروز حوادث با استفاده از تکنیک Heart و مدل شخصیت رفتاری DISC در صنایع خودرو سازی

منوچهر امیدواری

مقدمه: یکی از مهمترین مسایل محیط های صنعتی حوادث می باشد. عوامل مختلفی بر حوادث تاثیر گذار است که یکی از این عوامل خصوصیات فردی می باشد. این پژوهش با هدف بررسی نقش شخصیت نیروی انسانی بر قابلیت اطمینان انسانی در بروز حوادث با استفاده از مدل رویکرد رفتاری DISC در صنایع خودرو سازی صورت گرفته است.

روش کار: این تحقیق از نوع توصیفی – تحلیل می باشد که در آن ارتباط حادثه پذیری فرد با شخصیت فردی و خطاپذیری مورد بررسی قرار گرفت. جهت تعیین شخصیت افراد از مدل استاندارد Disk استفاده گردید و جهت برآورد میزان خطاپذیری افراد از تکنیک Heart استفاده شد. سپس ارتباط بین ابعاد شخصیتی و قابلیت اطمینان و خطای انسانی مشخص شد. همچنین ارتباط تکرار حادثه با شخصیت فردی و خطاپذیری فرد تعیین گردید. این تحقیق در بین 98 نفر از پرسنل یکی از بزرگترین واحدهای تولیدی خودرو در بین سالهای 92 تا 94 انجام گرفت.

یافته ها: نتایج بدست آمده حاکی از آن بود که بین ابعاد شخصیت انسانی و خطای انسانی و بروز حوادث همبستگی بالایی وجود دارد. بطوریکه نتایج نشان داد که بین افراد با شخصیت تاثیر گذار (In) و ثبات ذاتی (Sn) و ثبات تطبیق یافته (Sa) و وظیفه شناس تطبیق یافته (Ca) و تکرار بروز حادثه رابطه معناداری وجود دارد.

نتیجه گیری: با توجه به نتایج بدست امده مشخص شد که افرادی که دارای شخصیتی می باشند که نسبت به کار خود از حساسیت بالایی برخوردارند و تطبیق پذیری کمتری نسبت به تغییرات ایجاد شده در محیط کاری دارند، از احتمال بروز حوادث بیشتری برخوردار می باشند. شاید این مسئله بدلیل تناقض بین ساختار مدیریتی حاکم بر صنایع کشورهای در حال توسعه و خصوصیات شخصیتی این افراد ایجاد می شود.

تأثیر هشت هفته تمرین هوازی بر سطوح لپتین سرم، شاخص های آنتروپومتریک و حداکثر اکسیژن مصرفی مردان چاق غیرفعال

کیوان حجازی

مقدمه: لپتین، از ژن چاقی تولید شده، نقش کلیدی در تنظیم وزن دارد و به عنوان هورمون ضد چاقی بیان می شود. هدف از این مطالعه بررسی تأثیر هشت هفته تمرین هوازی منتخب بر سطوح لپتین سرم، شاخص های آنتروپومتریک و حداکثر اکسیژن مصرفی مردان چاق است.

روش کار: تعداد 20 آزمودنی در دو گروه تجربی (10 نفر) و کنترل (10 نفر) به روش نمونه گیری در دسترس و هدفمند انتخاب شدند. برنامه تمرین هوازی شامل 8 هفته تمرینات هوازی بود که در هر هفته 3 جلسه و هر جلسه به مدت 45 دقیقه با شدتی معادل 55 تا 60 درصد حداکثر ضربان قلب ذخیره ای اجرا شد. پیش از شروع و در پایان دوره تمرین هوازی، سطوح لپتین سرم، شاخص های آنتروپومتریک و حداکثر اکسیژن مصرفی ارزیابی شد. برای مقایسه میانگین های درون گروهی و بین گروهی به ترتیب از روش آماری تی استیودنت همبسته و مستقل استفاده شد. نتایج در سطح معنی داری (05/0 > P) آزمایش شدند.

یافته ها: گروه هشت هفته برنامه تمرین هوازی منجر به افزایش معنی داری در حداکثر اکسیژن مصرفی (01/0 = P) شد. مقادیر سرمی لپتین (007/0 = P)، وزن بدن (002/0 = P)، نمایه توده بدن (003/0 = P)، درصد چربی بدن (002/0 = P) و نسبت دورکمر به باسن (013/0 = P) در مردان چاق غیرفعال گروه تجربی کاهش معنی داری یافت. میانگین های بین گروهی در متغیرهای وزن، نمایه توده بدن، درصدچربی بدن، نسبت دورکمر به باسن و حداکثر اکسیژن مصرفی در بین دو گروه تفاوت معنی دار داشت (05/0 < P).

نتیجه گیری: نتایج این مطالعه نشان داد یک دوره تمرین هوازی منتخب، تأثیر مطلوبی بر بهبود سطوح لپتین سرم و حداکثر اکسیژن مصرفی مردان چاق دارد.

ارزیابی ارگونومی فیزیکی با روش شاخص کلیدی (KIM) و انجام مداخلات ارگونومیکی در واحد بطری سازی یک شرکت تولید کننده مواد شوینده

اصغر پایون

مقدمه: اختلالات اسکلتی عضلانی یکی از شایع ترین بیماریهای شغلی در محیط های صنعتی می باشند که به علل مختلفی ایجاد می گردند. لذا هدف مطالعه حاضر، ارزیابی ارگونومی با روش شاخص کلیدی (KIM) و انجام مداخلات به منظور کاهش آسیب های وارده در قسمت بطری سازی یکی از صنایع شوینده استان قزوین می باشد.

روش کار: این مطالعه از نوع مداخله ای بوده که بر روی 25 نفر از پرسنل واحد بطری سازی یک صنعت تولید کننده مواد شوینده در سال 1395 انجام شد. جهت جمع آوری داده ها از پرسشنامه کرنل و روش ارزیابی شاخص کلیدی KIM قبل و بعد از انجام مداخله ارگونومیکی استفاده شد. تجزیه و تحلیل داده ها با آزمون های آنالیز توصیفی و تحلیلی با استفاده از نرم افزار SPSS16 انجام شد.

یافته ها: نتایج نشان داد که در وظیفه تولید بطری ها (با دامنه خطر 4) با طراحی مجدد دامنه خطر به میزان معنی دار کاهش یافت (با دامنه خطر 2). همچنین نتایج نشان داد در وظیفه تأمین مواد اولیه بطری سازی که از روش حمل دستی بار استفاده می شد. (با دامنه خطر 3) با طراحی مجدد دامنه خطر به مقدار معنی دار کاهش یافت. (با دامنه خطر 1). همچنین نتایج کاهش شیوع اختلالات اسکلتی – عضلانی را در اکثر اندام ها نشان داد اما این کاهش تنها در اندام های شانه، قسمت فوقانی بازو، قسمت تحتانی پشت، مچ راست و زانو معنا بود.

نتیجه گیری: این مطالعه کاهش معنی دار ناراحتی های اسکلتی- عضلانی را با طراحی ارگونومیکی ایستگاه کار پس از گذشت 5 ماه از زمان اجرای مداخلات نشان داد.

بررسی رابطه ارگونومی جامع با سطح فرسودگی شغلی کارکنان

ناصر صدرا ابرقویی

مقدمه: در کشورهای مختلف دنیا؛ درصد قابل توجهی از کارکنان هر سازمان، گرفتار فرسودگی شغلی می شوند. پر واضح است که پیشگیری از وقوع فرسودگی شغلی، در ارتقاء بهداشت روانی افراد و در نتیجه ارتقاء کیفیت ارائه خدمات نقش بسزایی دارد. یکی از مباحثی که می تواند در کاهش فرسودگی زودرس مفید واقع شود به کارگیری دانش ارگونومی جامع (ارگونومی خرد و کلان) است. هدف اصلی این مطالعه بررسی ارتباط برخی از متغیرهایی مطرح در مبحث ارگونومی جامع با فرسودگی شغلی می باشد.

روش کار: این مطالعه کاربردی بوده و جامعه آماری آن یکی از بیمارستان های شهر یزد، شامل بخش های مختلف با 506 نفر پرسنل می باشد. حجم نمونه بر اساس جدول مورگان برابر با 216 نفر تعیین شد. جمع آوری داده های آماری از طریق پرسش نامه های مختلف و با روش تصادفی مطبق انجام گرفت.

یافته ها: نتایج مطالعه نشان می دهد که فرسودگی شغلی کارکنان در حد متوسط و حمایت سازمانی ادراک شده توسط کارکنان کمتر از حد متوسط است و بین فرسودگی شغلی با متغیرهای مطرح در ارگونومی جامع رابطه منفی و معنادار وجود دارد. ضمناً نتایج مطالعات نشان می دهد که متغیرهای دموگرافیک بر فرسودگی شغلی کارکنان مؤثر است.

نتیجه گیری: در این مطالعه ضمن بررسی سطح فرسودگی شغلی، حمایت سازمانی، عدالت سازمانی و شرایط فیزیکی محیط؛ میزان کاهش فرسودگی شغلی در برابر بهبود شرایط ارگونومیکی خرد و کلان ارزیابی شد. نتایج بدست آمده در این مطالعه با نتایج مطالعات محققین مختلف مطابقت دارد. در پایان مطالعه بر اساس نتایج تحقیق، چند پیشنهاد عملیاتی و پژوهشی به منظور کاهش فرسودگی شغلی ارائه گردید.

بارکاری در شغل راهبری مترو: عوامل موثر و راهکارهای بهبود

علی اصغر فرشاد

مقدمه: شغل راهبری قطار درون شهری در طبقه مشاغل نوظهور و پیچده به شمار می آید. به دلیل وجود مطالعات اندک در این زمینه، عوامل مؤثر بر بار کار راهبران به خوبی مشخص نشده اند. در این مطالعه، عوامل مؤثر بر بار کار راهبران واکاوی می شود و راهکارهای کنترلی ارائه می گردد.

روش کار: در این مطالعه کیفی، داده ها با بررسی اسنادی، مصاحبه انفرادی و گروهی و بحث گروهی متمرکز گردآوری شدند. از ابزارهای تهیه شده توسط موسسه ارگونومی شغلی و موسسه طراحی ارگونومی به منظور گردآوری داده های میدانی استفاده شد. تحلیل محتوای مستقیم به منظور تجزیه و تحلیل داده ها به کار رفت.

یافته ها: در مجموع تعداد 65 مضمون به عنوان عوامل مؤثر بر بار کار راهبران انتزاع گردید. مضمون های استخراج شده در قالب نمودار استخوان ماهی در 8 طبقه دسته بندی و ترسیم شدند که عوامل مدیریت، نظارت و جو سازمانی؛ زیرساخت ها؛ طراحی شغل؛ سیر؛ و محیط به عنوان فاکتورهای دور و فشار زمانی، تبادل اطلاعات و ویژگی های فردی به عنوان فاکتورهای نزدیک تعیین شدند.

نتیجه گیری: برخی از فاکتورهای دور جزء ماهیت سیستم حمل و نقل شهری هستند که تنها راهکار پیشنهادی تعدیل از طریق برنامه های جبرانی است و برخی دیگر با برنامه ریزی طولانی مدت و اجرای مداخلات مؤثر قابل حل هستند. به هر حال در کوتاه مدت با تمرکز بر فاکتورهای نزدیک و در طولانی مدت با تمرکز بر فاکتورهای دور مدل استخوان ماهی استخراج شده در این مطالعه، می توان بار کار راهبران را تعدیل کرد.