مجله ارگونومی

ارزیابی بار کاری ذهنی و فرسودگی شغلی کارکنان درمانی در دوران پاندمی کووید-19 در ایران

ابراهیم درویشی

زمینه و هدف: پاندمی و بحران ناشی از کرونا با به چالش کشیدن تشکیلات و تمهیدات بهداشتی و درمانی، باعث تلفات انسانی ناگوار در سطح جهان و ایران شده است. هدف این مطالعه، ارزیابی بار کار ذهنی و فرسودگی شغلی کارکنان درمانی در دوران پاندمی کووید-۱۹ در ایران است.
روش کار: پژوهش توصیفی ـ تحلیلی حاضر بر روی ۵۱۰ نفر از کارکنان درمانی و تشخیصی که به صورت تصادفی انتخاب شدند، در سه شهر تهران، اصفهان و سنندج در طول ماه های مرداد، شهریور و مهر سال ۱۳۹۹ انجام شد. ارزیابی فشار روانی کار و فرسودگی شغلی به ترتیب با استفاده از نرم افزار NASA-TLXو فرسودگی شغلی ماسلاچ انجام شده است. از آزمون های آماری t-test، ANOVA و رگرسیون خطی چندمتغیره برای تجزیه وتحلیل داده ها به کمک بسته نرم افزاری STATA۱۴ استفاده شد.
یافته ها: میانگین بار کار ذهنی در کارکنان دارای ارتباط با بیماران مبتلا به کرونا، ۸/۱±۸۳/۷ و در افراد بدون ارتباط، ۹/۶±۷۹/۹ برآورد شد که از نظر آماری معنی دار بود. میانگین فرسودگی شغلی در آن ها، به ترتیب ۱۶/۲±۷۹/۶ و ۱۶/۹±۷۹/۷ بود. نتایج حاصل از رگرسیون خطی نشان داد که متأهل بودن (۶/۵۷-=coefficient، ۰/۰۰۳= value P)، اشتغال به صورت طرحی (۱۲/۷۱-=coefficient، ۰/۰۰۲=P value) رابطه معکوس و کار در بیمارستان های اصفهان (۲۱/۱۲=coefficient، ۰/۰۰۱<P value) رابطه مستقیمی با فرسودگی شغلی داشتند. جنسیت زن (۳/۶۱=coefficient، ۰/۰۰۱<P value)، داشتن ارتباط با بیماران کرونایی (۵/۹=coefficient، ۰/۰۰۱ value<P) رابطه ای مستقیم با میزان کار ذهنی داشتند.
نتیجه گیری: همه گیری کووید-۱۹ بر ابعاد مختلف فیزیکی و روانی کاری کارکنان درمانی، به ویژه زنان و کارکنان متأهل تأثیر گذاشته است؛ از این رو انجام مداخلات روان شناختی و اقدامات حمایتی برای حفظ سلامتی کارکنان در دوران همه گیری و بعد از آن ضروری است.

آیا مشخصات ارگونومی دستگاه‌های ورزشی پارکی زیر بغل و هوانورد با ویژگی‌های آنتروپومتریک کاربران مرد تناسب دارد؟

سعید ایل بیگی

زمینه و هدف: هدف این تحقیق، بررسی ارگونومی دستگاه های زیربغل و هوانورد فضای باز (پارکی) بر اساس آنتروپومتری کاربران مرد است.
روش کار: از بین کاربران مرد این دستگاه ها، ۱۲۰ نفر از شهر تهران و در محدوده سنی بالای ۲۰ سال (۱۶/۲۷±۴۸/۳۸)، به عنوان نمونه انتخاب شدند. متغیرهای تحقیق، ابعاد دستگاه های مورد نظر و آنتروپومتری (ارتفاع رکبی، طول کفل رکبی و پهنای کفل) کاربران مرد بود. از شاقول، متر مهندسی، خط کش ، گونیا و کیت آنتروپومتر استاتیک (کولیس)، برای اندازه گیری ابعاد دستگاه ها و آنتروپومتری کاربران (طبق دستورالعمل فیزنت) استفاده شد. سپس با توجه به استانداردهای ارگونومی و بدن سازی، علم بیومکانیک حرکتی و نحوه استقرار بر روی دستگاه ها، تناسب دستگاه ها مورد ارزیابی قرار گرفت. از آمار توصیفی برای توصیف داده ها و از آزمون های T تک گروهه (آمار پارامتری) و دوجمله ای (آمار ناپارامتری) برای آزمون فرضیه ها استفاده شد.
یافته ها: نتایج نشان داد که بین اکثر ابعاد مورد نظر از دستگاه ها، با ابعاد مربوطه و بهینه کاربران، تفاوت معنی داری وجود دارد (۰/۰۵>P value). بنابراین این دستگاه ها از نقطه نظر آنتروپومتری کاربران مرد، ارگونومیک نبوده و اتخاذ روشی جهت استانداردسازی این دستگاه ها ضروری به نظر می رسد.
نتیجه گیری: اکثر ابعاد دستگاه های زیربغل و هوانورد فضای باز از نقطه نظر آنتروپومتری کاربران مرد، ارگونومیک نیست. این عدم تناسب می تواند عوارض و آسیب های جسمانی کاربران را به همراه داشته باشد. بنابراین کاربران در هنگام استفاده از این دستگاه ها باید دقت لازم را به عمل آورده و از فعالیت با دستگاه هایی که متناسب با ابعاد بدنی آن ها نیست، دوری نمایند.

بررسی نقش ارزش‌های سازمانی، رضایت از ارتباطات و رهبری فرهمند بر عملکرد شغلی با تأکید بر نقش میانجی مؤلفه‌های روان‌شناختی مرتبط با کار پرستاران

عزیزه پاشایی یوسف کندی

زمینه و هدف: پرستاران به عنوان بزرگ ترین منبع نیروی انسانی، جایگاه ویژه ای در امور درمانی دارند و عملکرد آنان به عنوان فعالیتی اثربخش، با مراقبت مستقیم بیمار تعریف می شود، بنابراین بررسی عوامل مؤثر بر عملکرد آن ها ضروری است. بنابراین، هدف پژوهش حاضر، واکاوی نقش مؤلفه های روان شناختی مرتبط با کار در رابطه عوامل سازمانی مؤثر بر عملکرد شغلی پرستاران است.
روش کار: این تحقیق با توجه به نحوه گردآوری داده ها تحقیق توصیفی-همبستگی از نوع معادلات ساختاری است. جامعه آماری تحقیق حاضر شامل تمام پرستاران بیمارستان سیدالشهدا (ع) شهر ارومیه به تعداد ۲۶۵ نفر است که با استفاده از جدول کرجسی و مورگان تعداد ۱۵۵ نفر به عنوان نمونه آماری با استفاده از روش نمونه گیری تصادفی طبقه ای نسبتی انتخاب شد. برای گردآوری اطلاعات از پرسشنامه استفاده شد و پس ازمحاسبه روایی و پایایی ابزارها، تجزیه و تحلیل توصیفی و استنباطی داده ها با استفاده از نرم افزارهای 22 SPSSو PLS 3 انجام گرفت.
یافته ها: نتیجه تحلیل داده ها نشان می دهد ارزش های سازمانی، رضایت از ارتباطات و رهبری فرهمند با مقادیر آماره تی بیشتر از ۱/۹۶ (P value<۰/۰۵) با میانجیگری عوامل روان شناختی بر عملکرد شغلی پرستاران تأثیر مثبت و معناداری دارند.
نتیجه گیری: ارزش ها، اهداف، رهبری و ارتباطات اموری هستند که فراتر از یک موقعیت خاص عمل کرده و باعث ایجاد حس رضایت و بهبود عملکرد می شوند. مدیران با تبیین آشکار اهداف و ایجاد جو مناسب برای بیان دیدگاه ها، با مشارکت دادن در انجام امور حس تعهد و مالکیت و با برگزاری دوره های آموزشی، توانمندی و قابلیت پرستاران را افزایش داده و زمینه ارتقای عملکرد آنان را فراهم آورند.

شناسایی و تحلیل خاستگاه‌های تاریخی حوزه ارگونومی به روش طیف‌سنجی سال انتشار منابع

محمدرضا امیری

زمینه و هدف: هر فعالیت علمی، نیازمند آگاهی از فعالیت های مرتبط پیشین است؛ به گونه ای که جنبه های مختلف آن بهتر بررسی شود تا بتوان به میراث فکری غنی تری دست یافت. از این رو هدف این پژوهش، شناسایی سیر تکاملی و تاریخی پژوهش های حوزه ارگونومی با استفاده از دو تکنیک علم سنجی RPYS و RPYSCO است.
روش کار: این پژوهش کاربردی با روش علم سنجی انجام شده است که از نظر گردآوری اطلاعات از نوع توصیفی می باشد. داده های پژوهش از ۳۱۲۳۹ مقاله در حوزه ارگونومی که بین سال های ۲۰۰۰ تا پایان ۲۰۱۹ در پایگاه Web of Science نمایه شده اند، بدست آمده است. برای تجزیه و تحلیل داده های این پژوهش، همه آثاری که در فهرست منابع این مقالات مورد استناد قرار گرفته بودند، با استفاده از نرم افزار CRExplorer مورد تحلیل قرار گرفت.
یافته ها: براساس داده های حاصل از این پژوهش، در حوزه ارگونومی، از سال ۱۷۰۰ تا ۲۰۰۰ به طور کلی ۱۹ جهش در دو بازه زمانی ۱۷۰۰-۱۹۰۰ و ۲۰۰۰-۱۹۰۰ رخ داده است. مقالۀ Fitts با عنوان «The Information Capacity Of The Human Motor System In Controlling The Amplitude Of Movement» در سال ۱۹۵۴ به عنوان اثر قدیمی و شاخص شناسایی شد. بر اساس نتایج روش RPYS-CO بیش تر تأثیر در هم استنادی مربوط به آثار سال های ۱۹۹۷ و ۲۰۰۴ است که در مورد قانون Fittsبوده و بیش ترین هم استنادی با مقاله شاخص را داشتند.
نتیجه گیری: در سالهای ۱۷۰۰-۱۹۰۰ اثرهای تاثیرگذار در حوزه روان شناسی، بیولوژی و اقتصاد بوده و در سال های ۲۰۰۰-۱۹۰۰ اثرهای تاثیرگذار در حوزه تئوری های روان شناسی، محیط کار و متدولوژی تحقیق بودند.

اثر استرس ابتلا به کرونا بر فرسودگی شغلی پرستاران با نقش تعدیل‌گر سرمایه روان‌شناختی

فریبرز فتحی چگنی

زمینه و هدف: شغل پرستاری اساساً دارای ماهیتی استرس زا می باشد. در این بین، شیوع ویروس همه گیر کرونا و انتشار سریع آن در سطح کشور باعث هجوم بیش از حد نرمال بیماران ناشی از این ویروس به بیمارستان ها و افزایش استرس کاری پرستاران شده است. هدف پژوهش حاضر بررسی تاثیر استرس ابتلا به کرونا بر فرسودگی شغلی پرستاران با نقش تعدیل گر سرمایه روان شناختی در بیمارستان شهدای عشایر خرم آباد بود.
روش کار: پژوهش حاضر از لحاظ هدف، کاربردی و از حیث جمع آوری داده ها از نوع تحقیقات توصیفی از شاخه مطالعات میدانی به شمار می آید که روش انجام آن به صورت پیمایشی بود. جامعه آماری پژوهش تعداد ۲۳۰ نفر از پرستاران شاغل در بیمارستان شهدای عشایر خرم آباد بود که بر اساس جدول کرجسی و مورگان حجم نمونه ای به تعداد ۱۴۰ نفر به روش تصادفی طبقه ای از میان آن ها انتخاب گردید. برای سنجش متغیرهای پژوهش از پرسشنامه ای که شامل سه بخش استرس ابتلا به کرونا، فرسودگی شغلی و سرمایه روان شناختی بود، استفاده شده است. پایایی پرسشنامه ، با استفاده از روش آلفای کرونباخ و روایی آن با استفاده از روایی همگرا به تأیید رسید. برای تجزیه و تحلیل داده ها از مدل سازی معادلات ساختاری و نرم افزار SPSS نسخه ۲۲ و PLS استفاده شده است.
یافته ها: نتایج نشان دهنده این است که در سطح اطمینان ۹۵ درصد استرس ابتلا به کرونا اثر مثبت و معنی داری بر فرسودگی شغلی پرستاران دارد (۰/۶۸۱ =β ,P value<۰/۰۵) و سرمایه روان شناختی در رابطه استرس ابتلا به کرونا و فرسودگی شغلی پرستاران نقش تعدیل گر دارد (۰/۱۶۷- =β ,P value<۰/۰۵).
نتیجه گیری: با توجه به یافته ها می توان گفت که استرس ابتلا به کرونا نقش بارزی در افزایش فرسودگی شغلی پرستاران دارد و در این میان پرستاران با سرمایه روان شناختی قوی تر دچار فرسودگی شغلی کمتری نسبت به پرستاران با سرمایه روان شناختی ضعیف تر می شوند، لذا نیاز است تا با تقویت سرمایه روان شناختی در پرستاران، که یک مؤلفه آموزش پذیر می باشد و همچنین مجهز کردن پرستاران به بهترین تجهیزات، استرس ابتلا به کرونا را در آن ها کاهش داد.

همبستگی سیگنال‌‌های مغزی و سیگنال‌‌های صدای تراکتور مبتنی بر تحلیل فرکتال

مجید لشگری

زمینه و هدف: به دلیل وجود صدای ناشی از انواع ماشین ‏ها و ادوات در بخش ‏های مختلف کشاورزی، ارزیابی مستمر ایمنی و سلامت شغلی افراد شاغل در این بخش کاملاً ضروری به نظر می ‏رسد. بی‏ شک با آگاهی کامل از تأثیرات صدا بر سلامت و عملکرد افراد می ‏توان آثار زیان ‏بار صدا را به نحو مطلوب‏ تری‏ کاهش داد.

روش کار: این تحقیق در سال ۱۳۹۸ در مزرعه تحقیقاتی دانشگاه اراک انجام گرفت. در این تحقیق از یک تراکتور باغی مدل گلدونی ۳۴۱ استفاده شد. ۱۶ داوطلب در معرض صدای تراکتور قرار گرفتند و نوار مغزی هر یک از آنان در چهار دور مختلف موتور ثبت شد. سپس از دو روش هیگوچی و کاتز برای محاسبه بُعد فرکتال سیگنال‏ های صدا و همچنین سیگنال ‏های مغزی استفاده شد.
یافته ‏ها: نتایج نشان می دهد، که با افزایش دور موتور، مقادیر بُعد فرکتال صدا در دو روش هیگوچی و کاتز افزایش داشته ‏اند. همچنین نتایج حاکی از افزایش بُعد فرکتال سیگنال‏ های مغزی در اثر افزایش دور موتور بود. نتایج رگرسیون نیز نشان می دهد که هم بستگی بالایی بین دو سیگنال مغزی و صدا وجود دارد؛ به طوری که ضریب تبیین ۰/۸۹۶ و ۰/۸۵۹ به ترتیب در دو روش هیگوچی و کاتز به دست آمد.
نتیجه‏ گیری: این بررسی نشان داد که واکنش افراد هنگامی که در معرض صدا قرار دارند، با استفاده از بُعد فرکتال قابل پیش ‏بینی است؛ بنابراین برآورد خصوصیات سیگنال‏ های مغزی بدون ثبت آن ها که غالباً هزینه ‏بر و زمان‏ بر هستند امکان‏ پذیر است. به غیر از بعد فرکتال، شاید به ندرت بتوان شاخصی یافت که بین سیگنال های مغزی و صدا ارتباط برقرار نماید؛ بنابراین می توان واکنش افراد را زمانی که در معرض صدا قرار دارند، با استفاده از بعد فرکتال پیش بینی کرد.

مدل‌یابی ساختاری ارتباط جو اخلاقی و فرسودگی هیجانی با رضایت شغلی و تمایل به ترک شغل

زهرا لطفی

زمینه و هدف: جو اﺧﻼﻗﻲ و فرسودگی کارکنان ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﺴﺄﻟﻪای ﻣﻬﻢ ﺑﺮای ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ سازمان ﻣﻄﺮح است و ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﺑﺎﻳﺪ ﻧﻘﺸﻲ اﺳﺎﺳﻲ در بهبود عملکرد کارکنان و سازمان داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ. پژوهش حاضر با هدف مدل یابی ساختاری ارتباط جو اخلاقی و فرسودگی هیجانی با رضایت شغلی و تمایل به ترک شغل انجام گرفت.
روش کار: مطالعۀ حاضر از نظر هدف، پژوهش کاربردی و از نظر شیوه جمع آوری داده ها از نوع توصیفی - همبستگی است. جامعۀ آماری شامل ۱۲۵ نفر از کارکنان ستادی شرکت گاز آذربایجان غربی است که به شیوۀ سرشماری مورد پژوهش قرار گرفتند. ابزار جمع آوری داده ها پرسش نامه است. جهت بررسی روایی و پایایی ابزارهای اندازه گیری از تحلیل عاملی تأییدی و روش آلفای کرونباخ استفاده شد. برای تحلیل داده ها از روش مدل سازی معادلات ساختاری با کمک نرم افزار Smart PLS استفاده شد.
یافته ها: نتایج ضرایب تعیین نشان داد که جو اخلاقی قادر به تبیین بیش از ۲۲ درصد از تغییرات فرسودگی هیجانی است. همچنین فرسودگی هیجانی قادر به تبیین بیش از ۴۴ درصد از تغییرات رضایت شغلی و ۱۸ درصد از تغییرات تمایل به ترک شغل است. ضریب تأثیر جو اخلاقی بر رضایت شغلی با واسطه فرسودگی هیجانی نیز برابر با ۰/۰۷ بود. و ضریب تأثیر جو اخلاقی بر تمایل به ترک شغل با واسطه فرسودگی هیجانی نیز برابر با ۰/۰۹- بود.
نتیجه گیری: بهبود جو اخلاقی سازمان و کاهش فرسودگی هیجانی کارکنان باعث رضایت شغلی و تعهد کارکنان می شود و در نتیجه عملکرد کارکنان و سازمان بهبود پیدا می کند.

بررسی احساس حرارتی ذهنی و ارتباط آن با استرس، اضطراب، افسردگی و عملکرد شناختی دانشجویان

بهنام مرادی

زمینه و هدف: احساس حرارتی حسی مستقیم از درجه حرارت هوا نیست، بلکه به چگونگی احساس افراد و تجربه حسی و پدیده روانی مربوط است که می تواند بر عملکرد، بهره وری، نگرش و احساس رضایت آنان تأثیرگذار باشد. مطالعه حاضر با هدف تعیین احساس حرارتی ذهنی و ارتباط آن با استرس، اضطراب، افسردگی و عملکرد شناختی دانشجویان انجام شد.
روش کار: مطالعه توصیفی – تحلیلی حاضر روی ۱۶۷ نفر از دانشجویان پسر دانشگاه علوم پزشکی اصفهان در فصل زمستان (اواسط دی ماه تا آخر بهمن ماه) سال 1397 انجام شد. احساس حرارتی ذهنی دانشجویان در یک مقیاس هفت نقطه ای و دمای محیط و رطوبت در اتاق مربوط به هر دانشجو اندازه گیری شد. برای سنجش استرس، اضطراب از پرسشنامه DASS-42 و عملکرد شناختی از دستگاه "Reaction Timer" استفاده شد. داده های جمع آوری شده نیز با نرم افزار SPSS نسخه ۲۰ تجزیه و تحلیل شدند.
یافته ها: میزان استرس، اضطراب و افسردگی دانشجویان به ترتیب ۴۰، ۴۷/۳ و ۴۱/۳ درصد بود. میانگین دمای محیط خوابگاه C° ۲۰/۳۲۶، میانگین رطوبت نسبی ۵۶/۷۸ و احساس حرارتی ذهنی ۲۹/۹ درصد دانشجویان از دمای محیط در مقیاس خنثی بود. ارتباط معنی داری بین احساس حرارتی ذهنی دانشجویان با استرس، اضطراب و میانگین زمان واکنش تشخیصی، انتخابی رنگ ها، انتخابی صداها، تعداد خطاها در بخش تشخیصی و انتخابی صدا به دست آمد.

نتیجه گیری: زمانی که احساس حرارتی ذهنی دانشجویان فاقد احساس حرارتی خنثی باشد و در سطوح مختلف احساس گرما یا سرما قرار بگیرد، بر استرس، اضطراب و آزمون های زمان واکنش (زمان واکنش تشخیصی، زمان واکنش تشخیصی رنگ ها و صداها) تأثیر منفی دارد؛ به طوری که استرس، اضطراب، مدت زمان واکنش به محرک ها و تعداد خطاها افزایش می یابد. همچنین احساس ذهنی دانشجویان از دمای محیط اطراف خود به عنوان فاکتوری بسیار مهم و تأثیرگذار به دست آمد؛ زیرا علاوه بر اینکه بر استرس و اضطراب مؤثر بود، بر زمان واکنش تشخیصی و انتخابی آنان نیز تأثیر به سزایی داشت.